Maand: mei 2021

De hondenkar

De hondekar

De hondenkar

In zijn tweedelig werk ‘Mijn land in de kering’ over Vlaanderen en België van 1830 tot 1980, schrijft Karel Van Isacker: ‘Koning van de baan is de gehele 19de eeuw de kruiwagen’. Dan is de hondenkar wel koningin. Op hoeveel oude prentkaarten is er ergens in het straatbeeld geen hondenkar te bemerken?

Terecht wijdt de Vlaamse Trekhonden Vereniging “Met hond en kar” een uitgave aan dit fenomeen. En terecht zet zij er als ondertitel bij: “Een verdwenen straatbeeld”. Deze vereniging is nog actief en zet zich in om dit stukje erfgoed, samen met de trekhondenrassen te bewaren.

Luc Briers en Marcel Schippers zetten in dit werk niet zomaar wat plaatjes bij elkaar. In vlotte stijl en goed geïllustreerd hebben ze het over alle aspecten van de hondenkar:

  • De hondenrassen
  • De kar
  • Andere taken voor trekhonden (leger, bakfiets, kruiwagen, stoorkar, ploeg)
  • Gespan en getuig
  • Welke lasten of doelen hadden hondenkarren?
  • Relatie mens-hond
  • De trekhond in literatuur en kunst
  • Wetten en dierenbescherming
  • Wat blijft er van over?

Bij verschijnen was dit het enige werk over dit aspect van het dagelijkse (economisch) leven van onze voorouders. En het is bij deze uitgave gebleven. Zeer moeilijk te vinden!

Luc Briers en Marcel Schippers, De hondekar, 1989, 120 p.

Delen:
Oude gebruiken en gerechten uit Limburg

Oude gebruiken en gerechten uit Limburg

Oude gebruiken en gerechten uit Limburg

Geschiedenis en heemkunde kunnen soms zwaar op de maag liggen. Maar als het gaat over dagelijkse gebruiken, dan wordt alles wat lichter verteerbaar. En als het gaat over drinken en eten, met wat praktijk erbij, groeit het aantal geïnteresseerden. “Op grootmoeders wijze” staat nog steeds goed op de kaart.

Maar wat bakte die (over-)grootmoeder er van? De Limburgers kunnen het nalezen in dit boek.

Dat de keuken afhing van wat er voorradig was, hoeven we niet te vertellen. Dat die voorraad dan weer afhing van land en bodem, is ook duidelijk. Er zit in Limburg (of Land van Loon, zoals het boek verklaart) zo’n groot verschil tussen de Kempen van de boekweit, de Haspengouwse fruitstreek, het Maasland en de streek van Halen die bij Brabant aansluit.

In het boek worden aan voedsel verbonden volkskundige elementen verklaard tussen de recepten heen. Het gaat bijvoorbeeld over het ei en de paasgebruiken en dan volgen verschillende toepassingen in de keuken. Niet zoals een kookboek, met de opsomming van de ingrediënten en dan de bereidingswijze, maar kort en krachtig. Duidelijk genoeg om aan de slag te gaan, kort genoeg om niet het idee te krijgen in een kookboek te zitten lezen.

Een bibliografie verwijst naar meer. Enige verluchting door de typische tekeningen van Steven (Wilsens), zelf een Limburger en gekend voor zijn toeristische en volkskundige werken zoals Landelijk leven in Vlaanderen.

J. Collen, J. Lambin, Oude gebruiken en gerechten uit Limburg, Antwerpen, Uitgeverij Helios, 1977, 176 p., ISBN 9028902805.

Delen:
Tielen, mijne vriend

Tielen, mijne vriend

Tielen, mijne vriend

Dit is een heel verdienstelijke poging tot dorpsmonografie. De auteur tracht alle facetten van het dorpsleven aan te halen. Ja, er zijn aspecten die niet aan bod komen. Omdat ze bij het verschijnen in 1980 nog niet echt als belangrijk werden beschouwd door heemkundigen. We denken dan bijvoorbeeld aan de aanleg van telefoon- en elektriciteitsnet. Dat kon samen met een deel over de spoorweg en de post tot een economisch hoofdstuk samengebracht worden. Ook op andere plaatsen vinden we kleine stukjes die beter onder die vlag hadden geressorteerd, zoals het Tielens IJsboerke. De delen van de Nieuwe tijd zijn in die zin wat warrig, omdat ze beter gegroepeerd waren in de thema’s van de eerste hoofdstukken, zoals het reglement van de botermarkt (landbouw). Anderzijds missen we een deel politiek en volkstaal en folklore, dat ook verspreid zit. Het is een keuze die achteraf natuurlijk makkelijker te overdenken valt.

Maar kijk eens wat er wel de revue passeert:

  • De oudste geschiedenis van Tielen (ca. 20 p.)
  • Het Tielenhof en heren van Tielen (ca. 50 p.)
  • De parochie (ca. 100 p.)
  • Toponymie (ca. 65 p.)
  • De landbouw (ca. 15 p.)
  • Tielen in het Ancien Régime (ca. 65 p.)
  • De slag op de Tielenheide in 1597 (ca. 35 p.)
  • De Nieuwe Tijd (ca. 75 p.)
  • Schuttersgilden (ca. 15 p.)
  • Onderwijs (ca. 15 p.)
  • Spoorweg, Post, Fanfare de Kempenzonen, melkerij, bekende Tielenaars, heksen en spoken (samen ca. 45 p.)
  • Uit grootvaders en grootmoeders tijd (ca. 30 p.).

Dat laatste omvat folklore, dialect, anekdotes, volkskunde en nog meer van dat.

Een mooi overzicht van een heleboel geraadpleegde werken, een lijst van illustraties en een register vervolledigen dit boek. Er zijn wel geen voetnoten, de auteur geeft niet aan wat hij precies waar haalt.

Wie heemkunde Tielen zegt, zegt dit boek van Antoon Koyen!

A. Koyen, Tielen, mijne vriend, Kasterlee, 1980, 564 p.

Delen:
De Slag om Antwerpen en de Schelde

De Slag om Antwerpen en de Schelde

De Slag om Antwerpen en de Schelde

Het centrum van België kende een snelle bevrijding in september 1944.  Troepen reden quasi recht van de grens naar Brussel en daarna naar Antwerpen. De haveninstallaties vielen ongeschonden in handen van de bevrijders. Alleen… de Schelde bleef gesloten. Het 15de Duits Leger zou zich niet zonder slag of stoot gewonnen geven. Zeeuws-Vlaanderen en Walcheren gaven ze niet uit handen.

Langs de westkant van dit Scheldegebied bleven Knokke, Zeebrugge en Heist bezet. Aan de westkant waren de Antwerpse Kempen toneel van gevechten. Het zou uiteindelijk drie maanden duren voor het gebied in handen van de Canadezen kwam.

In dit boek beschrijft generaal Moulton deze campagne. Hij was bevelhebber van de 4e Commandobrigade op Walcheren. Dit werk is dus meer een retroperspectief document van een ooggetuige, die zijn ervaringen koppelt aan archiefwerk.

Wie de oorlogsgebeurtenissen in Knokke-Heist, Antwerpen, de Antwerpse Kempen of Zeeuws-Vlaanderen bestudeert, moet dit boek in handen hebben. Voor Knokke zelf verwijzen we ook naar De laatste witte vlag.

Ook na de overgave bleef het onveilig in het Scheldegebied, dat vol mijnen lag. Antwerpen kreeg ondertussen zijn deel van de V-bommen te verwerken.

De illustraties zijn in twee katernen gegroepeerd.

J.L. Moulton, De Slag om Antwerpen en de Schelde 1944-’45. De openstelling van de Schelde in 1944 en de bevrijding van Antwerpen, Tweede herziene druk, 1980, 288 p., ISBN 9060451414.

Delen:
Ieper. Portret van een stad

Ieper. Portret van een stad

Ieper. Portret van een stad

In vlotte bewoordingen brengt de auteur een beeld van Ieper. Dat doet hij via anekdotes, geschiedenis en erfgoed. Zo tracht hij de ziel van Ieper te vatten.

De Eerste Wereldoorlog en Ieper – zij hebben natuurlijk een band die niet te lossen is. Toch blijft de schrijver niet steken in een beeld van de stad als oorlogsmonument. Hij kijkt ook via andere invalshoeken naar de stad. Het is wel zo dat de oorlog het verhaal blijvend doorkruist.

Komen aan bod

  • Geschiedenis van Ieper
  • Volksaard
  • Bijnaam “Ieperse kinderen”
  • De wandelende Jood op doortocht
  • Ieper en de kat
  • De oorlog en de heropbouw
  • Erfgoed
  • Ieper als zetel van het bisdom
  • Het pausbezoek van 1985 en Ieper als vredesstad
  • De omgeving van Ieper

Het boek is rijk geïllustreerd, met foto’s van Daniël Leroy. Dat maakt aangenaam lezen en kijken. Het groter formaat laat deze fotografie goed tot zijn recht komen.

Het geheel is een mooi boek, om met een koffie in te grasduinen en meer te leren over de stad. Er is een bibliografie die naar meer wijst. Voor wie echt zoekt naar verdieping is andere lectuur aangewezen, alhoewel dit werk nog steeds heel leuk blijft om aan je bibliotheek over Ieper toe te voegen.

Voor een beeld van voor de verwoestingen kan je terecht in Het Ieper van toen.

Jan Breyne, Ieper. Portret van een stad, Tielt, Lannoo, 1992, 152 p., ISBN 9020920839.

Delen:
Geschiedenis van graafschap en stad Aarschot

Geschiedenis van Stad en Land van Aarschot

Geschiedenis van graafschap en stad Aarschot

Er zijn van die mensen die brede interesse koppelen aan talent. Lodewijk Liekens (°1867 – 1956) kon schilderen, beeldhouwen en schreef daarnaast enkele heemkundige werken, zoals de Geschiedenis van Heist-op-den-Berg uit 1897. Deze Geschiedenis van het oude graafschap, van de stad en de parochie, den lande en hertogdomme van Aarschot blijft een mijlpaal.

Hij werkte hier ruim 50 jaar aan. Deel 1 kwam uit in 1926. De rest moest volgen. Hij zag het nooit volledig verschijnen. Zijn overlijden doorkruiste de droom om dit in vijf of zes delen uit geven. Zijn familie besloot dan uiteindelijk in 1994, na de heruitgave van ‘Heist’, om ook dit werk aan het publiek kenbaar te maken. Alles werd gebundeld in twee delen.

Het hoeft geen betoog dat deze boeken heel wat informatie bevatten van de streek rond Aarschot, zelfs al is er sindsdien heel wat verschenen en onderzocht. Het blijft een iconisch werk. Ze zijn dan ook nu al moeilijk te vinden.

De uitgave is uitgebreid, maar het volume weegt niet door en de tekst is goed leesbaar. Dit deel I – van de oudste tijden tot het hoogtepunt van de stad – bevat spijtig genoeg geen inhoudsopgave. Daardoor is het moeilijk zoeken naar een specifiek deel. Maar dit is slecht een klein euvel. Soms herhaalt de schrijver zich, maar de oorzaak daarvan is dat het een bundeling is van oorspronkelijk losse delen.

Nog een kleine opmerking: de aanduiding ‘deel I’ en ‘deel II’ vind je alleen terug op de linnen band, onder de stofwikkel. Die opdruk staat trouwens ondersteboven, een fout van de drukker die toch niet goed te praten valt. Bij aankoop: goed opletten dat je het juiste deel aanschaft. Samen ga je ze (bijna) nooit vinden. Je gaat ze dus apart moeten kopen op de tweedehandsmarkt: deel I (Liekens zijn eerste drie delen) en deel II (Liekens zijn delen 4, 5 en 6).

Lodewijk Liekens, Geschiedenis van het oude graafschap, van de stad en de parochie, den lande en hertogdomme van Aarschot, deel I, 1994, 492 p.

Delen: