Antwerpen

Alles heeft zijn tijd. O.-L.-Vrouw-van-Lourdescollege Patronaatstraat Edegem 1845-1995

Alles heeft zijn tijd. College Edegem 1845-1995

Alles heeft zijn tijd. O.-L.-Vrouw-van-Lourdescollege Patronaatstraat Edegem 1845-1995

“In dit boekje willen we op eenvoudige wijze een archiefbeeld ophangen van 150 jaar schoolgeschiedenis”. Zo lezen we in de inleiding.

Dat boekje is een boek geworden van 240 pagina’s. In zestien thematisch gerangschikte delen wordt aandacht besteed aan het hele schoolgebeuren. Vooral de laatste 50 jaar wegen sterk door als je het geheel beschouwt.

De auteur brengt wel héél wat feiten samen. Het geheel is vlot en wie wat wil weten over het ontstaan, de ontwikkeling en de organisatie van de school vindt zijn gading wel. Een apart deeltje belicht de school en WOII. Ook het schoolleven en de hoe kinderen dat beleven, wat in sommige studies over een school ontbreekt. Zelfs enkele veranderende pedagogische principes worden niet vergeten.

Achteraan is één bladzijde ‘geraadpleegde bronnen’ te vinden, maar dit is echt wel zeer summier. In het boek komt geen enkele verwijzing naar een bron voor, alhoewel het geheel toch aangeeft dat de schrijfster goed geïnformeerd was. De opmaak trapt wel in de val van nagenoeg achter elke zin een ‘return’ of een witregel in te lassen. Nogal wat heemkundige werken lopen daar mank: ze werken niet in paragrafen, maar in zinnen. Hier zorgt de vlotheid van de tekst voor verbinding.

De afbeeldingen zijn talrijk, maar soms echt wel donker. Maar weinig namen, wat een gemiste kans is.

Toch kan dit werk zeker bekoren. Een deeltje van Edegems verleden ligt vast op papier, door iemand samengesteld die er middenin stond (auteur was een zuster Annonciade van Veltem en onderwijzeres en directrice van de school) en daardoor over genoeg kennis beschikte.

Helena Van der Auwera, Alles heeft zijn tijd. O.-L.-Vrouw-van-Lourdescollege Patronaatstraat Edegem 1845-1995, Edegem, 1995, 240 p.

Delen:
90 jaar T.S.M. Kroniek van de Technische Scholen Mechelen en het Hoger Instituut De Nayer

90 jaar Technische Scholen Mechelen

90 jaar T.S.M. Kroniek van de Technische Scholen Mechelen en het Hoger Instituut De Nayer

Het eeuwfeest werd niet afgewacht om de geschiedenis van de Technische Scholen Mechelen te boek te stellen. De 90 jaar bleek voldoende en het Hoger Instituut De Nayer kon bogen op 70 jaar.

De auteur heeft geopteerd om de historiek te brengen in vier delen: van 1903 tot 1920 (ca. 60 p.), de periode tot 1942 (ca. 70 p.), de periode tot 1974 (ca. 95 p.) en 1974-1993 (ca. 85 p.). De eindbeschouwingen en bijlagen (chronologisch overzicht, lijst van personeel, schoolbevolking en bibliografie) nemen nog ca. 25 p. in. Een lijvig boek dus.

Het opzet is duidelijk het schetsen van de geschiedenis van deze scholen, met nadruk op de stichting, organisatie en evolutie. Het eigenlijke schoolleven komt in mindere mate aan bod (zoals opendeurdagen). De illustraties zijn ook eerder gelinkt aan de schoolevolutie dan aan beelden uit het schoolleven. Als het gaat om activiteiten is de historiek het aandachtspunt, niet het wie en waarom. Genoemde namen bij de foto’s – die de tekst enkel ondersteunen- behelzen directeurs en notabelen, personeel en personaliteiten. Leerlingen zijn blijkbaar ondergeschikt.

Dit is een heel uitgebreid boek, en proficiat aan de auteur die zoveel gegevens heeft samengebracht in een goed leesbaar overzicht van 90 jaar schoolevolutie. Het is het fundament van de historiek van deze scholen. Een nieuwe toekomstige publicatie kan wellicht de nadruk leggen op het schoolleven met de leerlingen centraal en de focus op het in beeld brengen van de activiteit?

Jef Vermeiren, 90 jaar T.S.M. Kroniek van de Technische Scholen Mechelen en het Hoger Instituut De Nayer, 1993, 372 p., D/1993/6630/01.

Delen:
De spuiters van Antwerpen. De Smookslikkers

De spuiters van Antwerpen

De spuiters van Antwerpen. De Smookslikkers

Jack De Graef geeft op zijn eigen manier een inkijk in het wedervaren van de Antwerpse brandweer van ca. 1935 tot ca. 1985, met nadruk op de laatste jaren. Hij weeft weetjes, anekdotes en verhalen aan elkaar.

Vragen zoals “Hoe word ik brandweerman in Antwerpen” over “verzamelaars van brandweermateriaal” tot brandtips met Antwerpse inslag. Grote herinneringen uit het brandweerverleden, zoals de V-1 bommen en de brand in de Sint-Pauluskerk. Maar ook tragische momenten, om even stil te staan bij de belangeloze inzet van het korps.

Dit boekje kan je echt helemaal uitlezen zonder verpinken. De vlotheid waarmee de auteur de gegevens aan elkaar schrijft, laat je blad na blad verder gaan. Nog een verhaal, nog een weetje. Gestructureerde geschiedenis is het niet, maar wel een bad waar de hele leefwereld van de  toenmalige Antwerpse brandweer vorm krijgt. Zeker de moeite waard.

Jack De Graef, De spuiters van Antwerpen. De Smookslikkers, Uitgeverij De Dageraad, Antwerpen, 1987, 176 p., ISBN 906371176X.

Delen:
Louis Lens. De elegantie en de roos

Louis Lens. De elegantie en de roos

Louis Lens. De elegantie en de roos

De “Boomkwekerijen Louis Lens” zijn een begrip in de rozenwereld. Zij werden opgericht in 1870 in Onze-Lieve-Vrouw Waver. Al vlug legden ze zich toe op de rozenkweek en gingen ze zelf rozen kruisen. Zoon Victor legde zich daarop toe. Zijn zoon, Louis Lens (junior) zou een monument worden. In binnen- en vooral buitenland geprezen en gekend. De enige Belgische roos die de internationale top haalde is een creatie van hem: de witte Pascali. Maar Louis was vooral gedreven door in de kruisingen botanische rozen te introduceren. Dat leidde tot prachtige exemplaren zoals “Pleine de Grâce” en “Dentelle de Malines”, om er twee te noemen.

Eigenlijk is dit een bedrijfsgeschiedenis. Louis Lens (junior) vormde het hoogtepunt: het bedrijf kende een ongekende bloeiperiode. Hij krijgt daarom de aandacht. Maar doorheen het boek leer je de hele geschiedenis kennen.

De auteur Ivo Pauwels weet dat op een intrigerende en verhalende manier te doen. Hij voert ons langs de successen en mislukkingen in de veredeling. Langs de moeilijke periode na WOII, waar de kwekerij bij klanten op zoek moest naar de verschillende soorten die ze in het interbellum in de catalogus hadden. Langs de familiale kant van een onderneming.

Dit boek gaat over veel meer dan rozen. Het maakt onlosmakelijk deel uit van de geschiedschrijving van O.-L.-Vrouw-Waver, van de tuincultuur in Vlaanderen en de historiek van land- en tuinbouw in België.

Naast enkele historische documenten beschouwen de afbeelding natuurlijk vooral de bloemen. Maar zonder in de val te trappen van een paar glossy foto’s aan elkaar te rijgen met wat nietszeggende tekst (zoals vele tuinboeken)! Neen, de foto’s ondersteunen de tekst.

Er is een register op rozennamen aanwezig.

De kwekerijen Lens werden overgenomen door de familie Velle en verhuisden naar Oudenburg.

Ivo Pauwels, Louis Lens. De elegantie en de roos, Tielt, Uitgeverij Lannoo, 2000, 176 p., ISBN 902093919X.

Delen:
Molse Tijdingen 24, Mol, 2016

Molse Tijdingen 24

Molse Tijdingen 24, Mol, 2016

Dit jaarboek komt tot stand doordat de werkgroep Molse Tijdingen, de Kamer voor Heemkunde, Geschiedenis en Familiekunde en het Gemeentearchief Mol de krachten bundelen.

Verschillende auteurs brengen een heel gamma aan bijdragen: 256 pagina’s voor 21 artikels. Daarbij een fotoreeks over Rauw die in vier is gespreid over het boek. Andere bijdragen gaan ook dieper in op het verleden van deze wijk: Rauw in de Gazet van Moll tijdens het interbellum; het lanschap in Rauw, Postel en Stevensvennen en KVV Rauw Sport.

Als personaliteiten: vrederechter Raphaël Delfosse, politicus Charles de Broquelville, het ongeval van Jan van Poelvoorde te Ezaart en de broers Mortier.

We stippen verder aan: de postgeschiedenis van Mol, het station van Mol, de grenspalen, het grenspunt Borrenberg, Claessen of Klaassen in Postel (later sigarenmakers in Hapert) en de verwikkelingen rond Postel ca. 1800-1840.

Kunst en cultuur komt aan bod in een artikel over de directeurs van de muziekacademie en de beeldhouwer Aloïs  Van Gool.

Een terugblik op nieuws van een eeuw geleden maakt het geheel volledig.

Het geheel is rijk geïllustreerd en de artikels bevatten bronvermelding.

Div. auteurs, Molse Tijdingen 24, Mol, 2016, 256 p., D/2016/4.268/2.

Delen:
50 jaar Koninklijk Atheneum Mortsel (KAM)

50 jaar Atheneum Mortsel

50 jaar Koninklijk Atheneum Mortsel (KAM)

50 jaar Koninklijk Atheneum Mortsel (KAM) werd gevierd in 2004. Dat resulteerde in dit boek. De auteurs breiden verder op een eerdere uitgave bij de 40-jaar viering. Zij vullen die aan met nog andere teksten om een beeld te schetsen van het schoolleven.

Eén en ander komt tot uiting in de opdeling: een eerste 90 pagina’s focussen op de stichting en evolutie van de school. De overige 40 pagina’s gaan over het schoolleven. Nog een vijftal pagina’s vullen aan met de ondersteunende verenigingen.

Doorheen de tekst is zeker de aandacht voelbaar voor de werking van de school, de sfeer, de ervaringen van de leerlingen, die eigenlijk de motor van een school zijn. Ja, er is aandacht voor de infrastructuur, de directeurs, het personeel. Maar geen resem ‘notabelen’ en ministers die passeren.

En dan het spijtige aan dit werk: er zijn foto’s opgenomen. Maar het grootste deel is verwerkt in een foto-Cd-Rom. En wie kan dat 20 jaar later nog openen? Papier blijft toch veel geduldiger dan die moderne media. Het omzetten van gegevens in dataland blijkt toch niet evident voor de ‘gewone lezer’, zelfs in archieven zorgt het voor hoofdbrekens.

Diverse auteurs, 50 jaar KAM in woord en beeld. Gedenkboek 1954-2004, Mortsel, 2004, 159 p.

Delen:
Lier bezet en bevrijd. Een Vlaamse stad tijdens de Tweede Wereldoorlog

Lier bezet en bevrijd

Lier bezet en bevrijd. Een Vlaamse stad tijdens de Tweede Wereldoorlog

Vooral de politieke situatie in de stad Lier vormt de leidraad van deze studie. Scharnierend rond de oorlog van 1938 tot 1946. De auteur heeft dit onderwerp grondig onder de loep genomen, voorzien van voetnotenapparaat en bibliografie.

Hij deelt het werk in drie.

Een eerste deel (ca. 35 p.) gaat over de situatie van 1938 tot april 1940. Hij schetst de Lierse vooroorlogse politiek, de verkiezingen van 1938 en de evolutie van het bestuur en verenigingsleven.

Een tweede deel (ca. 60 p.) behandelt Lier en de Nieuwe Orde, van mei 1940 tot september 1944. Daarin bespreekt hij mei 1940; de Nieuwe Orde in de stad; “zwart” en “wit” en het verenigingsleven tijdens de bezetting.

Deel drie tenslotte (ca. 45 p.) heeft het over de bevrijdingsdagen met verzet en repressie; de polarisatie tussen links en rechts met o.a. de Koningskwestie; de verkiezingen van 1946 en het herstel van het socio-cutureel leven.

Een algemeen besluit vervolledigt het geheel. Dat ontbreekt soms wel in (heemkundige) werken. De auteur stelt vast dat de Tweede Wereldoorlog eigenlijk “op lange termijn” geen breukvlak vormde in de politiek van de stad. De vier politieke families van voor de oorlog zijn in 1962 weer allemaal vertegenwoordigd.

Een paar illustraties verluchten het boek.

Piet De Zaeger, Lier bezet en bevrijd. Een Vlaamse stad tijdens de Tweede Wereldoorlog, Leuven, Acco, 1995, 160 p., ISBN 90-334-3352-4.

Delen:
Tielen, mijne vriend

Tielen, mijne vriend

Tielen, mijne vriend

Dit is een heel verdienstelijke poging tot dorpsmonografie. De auteur tracht alle facetten van het dorpsleven aan te halen. Ja, er zijn aspecten die niet aan bod komen. Omdat ze bij het verschijnen in 1980 nog niet echt als belangrijk werden beschouwd door heemkundigen. We denken dan bijvoorbeeld aan de aanleg van telefoon- en elektriciteitsnet. Dat kon samen met een deel over de spoorweg en de post tot een economisch hoofdstuk samengebracht worden. Ook op andere plaatsen vinden we kleine stukjes die beter onder die vlag hadden geressorteerd, zoals het Tielens IJsboerke. De delen van de Nieuwe tijd zijn in die zin wat warrig, omdat ze beter gegroepeerd waren in de thema’s van de eerste hoofdstukken, zoals het reglement van de botermarkt (landbouw). Anderzijds missen we een deel politiek en volkstaal en folklore, dat ook verspreid zit. Het is een keuze die achteraf natuurlijk makkelijker te overdenken valt.

Maar kijk eens wat er wel de revue passeert:

  • De oudste geschiedenis van Tielen (ca. 20 p.)
  • Het Tielenhof en heren van Tielen (ca. 50 p.)
  • De parochie (ca. 100 p.)
  • Toponymie (ca. 65 p.)
  • De landbouw (ca. 15 p.)
  • Tielen in het Ancien Régime (ca. 65 p.)
  • De slag op de Tielenheide in 1597 (ca. 35 p.)
  • De Nieuwe Tijd (ca. 75 p.)
  • Schuttersgilden (ca. 15 p.)
  • Onderwijs (ca. 15 p.)
  • Spoorweg, Post, Fanfare de Kempenzonen, melkerij, bekende Tielenaars, heksen en spoken (samen ca. 45 p.)
  • Uit grootvaders en grootmoeders tijd (ca. 30 p.).

Dat laatste omvat folklore, dialect, anekdotes, volkskunde en nog meer van dat.

Een mooi overzicht van een heleboel geraadpleegde werken, een lijst van illustraties en een register vervolledigen dit boek. Er zijn wel geen voetnoten, de auteur geeft niet aan wat hij precies waar haalt.

Wie heemkunde Tielen zegt, zegt dit boek van Antoon Koyen!

A. Koyen, Tielen, mijne vriend, Kasterlee, 1980, 564 p.

Delen:
De Slag om Antwerpen en de Schelde

De Slag om Antwerpen en de Schelde

De Slag om Antwerpen en de Schelde

Het centrum van België kende een snelle bevrijding in september 1944.  Troepen reden quasi recht van de grens naar Brussel en daarna naar Antwerpen. De haveninstallaties vielen ongeschonden in handen van de bevrijders. Alleen… de Schelde bleef gesloten. Het 15de Duits Leger zou zich niet zonder slag of stoot gewonnen geven. Zeeuws-Vlaanderen en Walcheren gaven ze niet uit handen.

Langs de westkant van dit Scheldegebied bleven Knokke, Zeebrugge en Heist bezet. Aan de westkant waren de Antwerpse Kempen toneel van gevechten. Het zou uiteindelijk drie maanden duren voor het gebied in handen van de Canadezen kwam.

In dit boek beschrijft generaal Moulton deze campagne. Hij was bevelhebber van de 4e Commandobrigade op Walcheren. Dit werk is dus meer een retroperspectief document van een ooggetuige, die zijn ervaringen koppelt aan archiefwerk.

Wie de oorlogsgebeurtenissen in Knokke-Heist, Antwerpen, de Antwerpse Kempen of Zeeuws-Vlaanderen bestudeert, moet dit boek in handen hebben. Voor Knokke zelf verwijzen we ook naar De laatste witte vlag.

Ook na de overgave bleef het onveilig in het Scheldegebied, dat vol mijnen lag. Antwerpen kreeg ondertussen zijn deel van de V-bommen te verwerken.

De illustraties zijn in twee katernen gegroepeerd.

J.L. Moulton, De Slag om Antwerpen en de Schelde 1944-’45. De openstelling van de Schelde in 1944 en de bevrijding van Antwerpen, Tweede herziene druk, 1980, 288 p., ISBN 9060451414.

Delen:
Boom van de oudheid tot het jaar 2000

Boom van de oudheid tot het jaar 2000

Boom van de oudheid tot het jaar 2000

Iemand die bij het begin van zijn boek terugkijkt op wie er voordien al heeft gepubliceerd, is zeker belezen. Alex Vinck laat van meet af aan duidelijk zie dat hij als geen ander het verleden van Boom heeft bestudeerd.

Vinck deelt het boek in twee grote stukken: van de oudheid tot ca. 1800 en van de Franse tijd tot heden. De verhouding in pagina’s is echter 1 op 5. Voor 50 pagina’s oudheid, middeleeuwen en nieuwe tijd volgen meer dan 250 pagina’s na 1800. Het ter beschikking staande bronnenmateriaal heeft daarin vooreerst natuurlijk de grootste oorzaak. En in dat tweede deel neem de periode 1800-1830 een 15-tal pagina’s in. Dus eigenlijk is het meer “Boom van 1830 tot 2000”. De auteur splitst het tweede stuk nog op in voor 1900 en na 1900. Maar dat had niet gehoeven. Een aantal zaken hergroeperen bij bestaande delen zou zeker gekund hebben.

Maar wat een verdienste. Want wat komt aan bod over 1830-2000? Zowat alles. We vatten samen, niet noodzakelijk volgens de indeling van het boek.

  • Politiek (voor 1900 en dan verdeeld over andere stukken)
  • OCM
  • Muziek
  • Kerkelijk leven
  • Verzuiling (verspreid in een aantal losse items, zoals Willemsfonds, socialistische toneelkring, Davidsfonds,…)
  • Verkeer, post, telegraaf, telefoon, verlichting, intercommunales
  • Nijverheid (coöperatieven, baksteen, diamant, scheepswerven, glas, , schoenen)
  • Verenigingen, jeugdwerking
  • Sport
  • Oorlogen
  • Ontspanning (cafés, cinema’s, toneel…)
  • Openbare rust en veiligheid
  • Immigratie
  • Dialect, straatnamen in de streektaal en bijnamen
  • Milieu en natuur
  • Onderwijs
  • Bevolking

Eigenlijk zowat alle onderwerpen die we in een dorpsmonografie van 1830-2000 verwachten. Het thema ‘gastarbeiders’ bijvoorbeeld was bij uitgifte toch wel nieuw in heemkundige context.

Het hele boek is mooi gezet en geïllustreerd. Waar mogelijk werden de personen op de foto’s van namen voorzien. Dit boek is zeker een aanrader voor wie in die moderne geschiedenis van Boom belangstelling stelt.

Alex Vinck, Boom van de oudheid tot het jaar 2000, Boom, VZW Weck, 1999, 352 p., D1999/8650/1

Delen: