Antwerpen

50 jaar Toneelgroep Streven Mortsel

50 jaar Toneelgroep Streven Mortsel

50 jaar Toneelgroep Streven Mortsel

Een belangrijk aspect van het dagelijks leven was en is de vrije tijdsbeleving. Gemeenschappen hebben zich steeds verenigd rond sport, cultuur en muziek, gezamenlijke interesses, verzamelingen,…

Toneel is een belangrijk aspect ervan. In elke wijk en elk dorp werd er toneel gespeeld. Volgens de geldende normen (bijvoorbeeld gescheiden voor mannen en vrouwen), volgens de verzuiling, voor benefieten en ten voordele van scholen- en kerkenbouw, groots opgevat, amateuristisch, met zang en instrument. Elke vorm kwam en komt aan bod. Helaas blijven daarvan soms heel weinig sporen bewaard. En helaas krijgt het toneelleven nog niet de aandacht dat het verdient.

Het jubileum van “Streven” uit Mortsel zorgde voor deze publicatie. Rijk geïllustreerd, vlot van tekst. Ook mooi verdeeld: elke 25 jaar telt een 30-tal pagina’s in het chronologisch overzicht.  Dan een 15-tal pagina’s beschouwingen over bestuur, decor, regie, verenigingsleven. Bekende gezichten die in de rangen van Streven hebben gestaan: Senne Rouffaer, Gerd De Ley, Arnold Willems, Warre Borgmans, Alex Van Haecke en Lea Cousin. Tenslotte een overzicht van de toneelstukken en het palmares.

Een voorbeeld van wat kan gerealiseerd worden rond de historiek van een toneelvereniging.

Marcel Van Lierde, 50 jaar Toneelgroep Streven Mortsel 1944-1994, verschenen oktober 1994, 124 p.

Delen:
Antwerpen-Centraal. Het mooiste station ter wereld

Antwerpen-Centraal. Gids.

Antwerpen-Centraal. Het mooiste station ter wereld

De spoorwegen hebben ons heel wat geschiedenis gebracht. Veranderde mobiliteit, ontsluiting van moeilijk bereikbare streken, verspreiding van goederen en opinies. Techniek, industrieel erfgoed. Een streep door het landschap, seinhuizen en stations als tempels van de vooruitgang.

Antwerpen-Centraal stond ooit nog op de lijst van te verwijderen gebouwen. In 1975 werd het beschermd. In Brussel hebben ze door het spoorerfgoed de afbraakbol gejaagd. Met als resultaat een aantal gedrochten uit de jaren ’80. Mooie vloeren, maar koud en leeg.

Een gebouw waar de wereld met bewondering naar keek: dat was Antwerpen-centraal met zijn spoorhal. Gebouwd onder impuls van Leopold II, toen de rubber uit Congo vloeide. Een mooi voorbeeld van de toenmalige klasse van de Belgische industrie en ingenieurs.

In dit boekje komt de bouwgeschiedenis, de inspiratie van de architecten, de functie, het onderhoud en de restauratie aan bod. De auteur slaagt erin dat op bevattelijke wijze te doen. Is dit een algehele studie? Neen, het is een gids. Maar dan wel eentje die een overzichtelijk beeld geeft van dit station doorheen de tijd.

Het overwicht ligt bij de foto’s, met wat historische beelden en ook aandacht voor wat er nu te zien is. Goed voor bijna 150 pagina’s. Niet slecht, voor een ‘Gids’.

Een geslaagde realisatie die toch doet nadenken over de titel ‘Het mooiste station ter wereld!’. Misschien wel terecht.

Stan Wagemans, Antwerpen-Centraal. Gids, Leuven Uitgeverij Davidsfonds, 2011, 144 p., ISBN 978-90-6306-629-1.

Delen:
Aartselaar vandaag

Aartselaar vandaag

Aartselaar vandaag

Vandaag is morgen niet meer vandaag. Dan is het gisteren. Een boek met de titel ‘Aartselaar vandaag’ verschijnt in 1999. Meer dan 20 jaar later hebben we een mooi document in handen over de gemeente op de drempel van de eeuwwisseling.

Deze uitgave kwam tot stand naar aanleiding van het 30-jarig bestaan van de vereniging Handel en Industrie Aartselaar. Logisch dat er heel veel plaats is ingeruimd waarin de leden zich konden voorstellen. Samen een 70-tal pagina’s met uitleg over het bedrijf of de zaak. Een goudmijn voor wie de economische doorsnede van de gemeente toen wil leren kennen. En een mooi voorbeeld van hoe vandaag verzamelen even waardevol is om de historiek van een dorp door te geven.

Verder bevat dit boek nog een woord uitleg over Handel en Industrie (12 p.), de gemeentediensten met stratenplan, een opsomming van de erkende verenigingen met contactadressen en een woordje over kunstenaars van Aartselaar. Een paar verenigingen worden verder kort besproken. Ook kerk, molen en schandpaal, Solhof en het Laar krijgen de eer. Een korte historiek en het gemeentewapen maken alles volledig.

Een aangenaam werk, waarvan de informatieve waarde elk jaar toeneemt.

Freddy Michiels, Aartselaar vandaag, Press-script Wilrijk, 1999, 128 p.

Delen:
Provinciaal Domein Rivierenhof in beeld

Rivierenhof in beeld

Provinciaal Domein Rivierenhof in beeld

Dit boekje, of deze folder, zoals je het noemen wilt, komt raar uit de hoek. De voorpagina saai, nietszeggend. De datum onderaan leert dat het uitgegeven werd bij tentoonstelling in 1989. Maar dan sla je het open en… niets ellenlange tekst. Een inleiding van een pagina en een verantwoording van een halve pagina. Daaruit valt vooral te leren dat de ‘Vriendenkring der Wachters’ aan de oorsprong van dit initiatief lagen.

Op elke pagina zijn vervolgens gemiddeld twee beelden verzameld. Historische zichten die te maken hebben met het Rivierenhof. Een beetje in de lijn van de boekjes “In oude prentkaarten” (Kijk bijvoorbeeld naar Mortsel). Als we er bij vertellen dat voor de periode 1950-1985 slechts drie pagina’s werden ingeruimd, dan is het duidelijk dat er niet vlug-vlug wat bij elkaar werd gegooid. Soms zie je dat bij publicaties over 50 jaar dit of 100 jaar dat: de laatste 5 jaar nemen meer dan een kwart van de plaats in beslag. Hier niet.

Eigenlijk verdient deze brochure meer aandacht. Maar de zeldzaamheid is de grootste hinderpaal. Ligt je interesse in het Antwerpen en zijn deelgemeenten van toen en kan je dit aanschaffen? Niet twijfelen!

Provincie Antwerpen, De geschiedenis van het Provinciaal Domein Rivierenhof in beeld, 1989, 32 p., D/1989/0180-35.

Delen:
Zo was... Wilrijk

Zo was… Wilrijk

Zo was... Wilrijk

Wilrijk evolueerde op het scharnier van de 19de en 20ste eeuw niet zo snel als de andere randgemeenten van Antwerpen. Het landelijk karakter bleef er het langst bewaard. Oorzaken waren de fortengordel (zoals o.a. te Berchem) door de gemeente en de vele kastelen en aanverwante hoeven met honderden hectaren grond. Deze bleven lange tijd gesloten voor verkaveling.

Toen na de Eerste Wereldoorlog de “Belle Epoque” sloot en aansluitend de adel het moeilijker kreeg om zo’n domeinen te onderhouden, kwamen deze gronden pas vrij.

Anderzijds lag Wilrijk pal tegen Antwerpen en konden de plaatselijke landbouwers en hoveniers stand houden met zo’n afzetmarkt in de buurt. De verstedelijking zette zich in rond 1906 en nam een vlucht in 1921-1930.

Dit werkje geeft een beeld van het landelijke Wilrijk, een buitengemeente met talloze “hoven van plaisantie”. Een dorp met verenigingsleven, met de kerk in het midden. De periode 1875-1925 toont zich in 106 beelden. Daarmee is dit ruim dikker dan bijvoorbeeld het boekje van Mortsel.

Bij elke prentkaart hoort een kleine uitleg. Meestal landschappen en straatzichten, maar er is ook wat ruimte voor groepen mensen.

Kring voor Heemkunde Wilrijk, Zo was… Wilrijk, 1972, ISBN 9061740134.

Delen:
Zo was... Mortsel

Zo was… Mortsel

Zo was... Mortsel

Mortsel voorstellen zoals het was tussen 1890 en 1925. Dat is de opzet van dit werkje. Gelijklopend met andere boekjes, zoals dat van Boom  en Opwijk, om er slechts twee te noemen.

Voor Mortsel is deze periode wel een echt breekpunt. Het landelijke karakter verdween meer en meer en de groei naar randgemeente van Antwerpen werd ingezet. De oorlogsjaren zullen Mortsel ook sterk treffen, met het bombardement van 5 april 1943. Verwacht geen uitgebreide behandeling van dit tijdvak. Het blijft bij een bloemlezing.

Bij elke prentkaart hoort een summiere uitleg. Ondertussen is deze uitgave al zelf een stuk van het verleden, en iedereen die informatie kon geven bij de foto’s is er niet meer. Daarom blijft deze aanvulling, hoe klein ook, zeer waardevol.

Voornamelijk straatbeelden en zichten komen aan bod, slecht heel zelden is er plaats voor een foto met een groep mensen. Maar de 76 prenten laten genoeg mijmeren bij de veranderingen die een gemeente in een eeuw ondergaat.

Hubert Croux, Zo was… Mortsel, 1973, ISBN 9061740193.

Delen:
Het Grote Lierse Kerstmis- en Nieuwjaarsboek

Lierse Kerstmis- en Nieuwjaarsboek

Het Grote Lierse Kerstmis- en Nieuwjaarsboek

In ‘Het Grote Lierse Kerstmis- en Nieuwjaarsboek’ dekt de titel de lading. Lier en de eindejaarsfeesten.

De auteur is geen onbekende in Lier: in zijn eigen vlotte stijl bracht hij drie delen van het Groot Plezant Vertelboek bij elkaar. Hij trekt dit door en begint met een ruime omschrijving van hoe hij de feesten beleefde.

Quasi alles rond Kerstmis komt ook doorheen het boek aan bod: de middernachtmis, de versiering van de kerstboom, gezegden, liedjes en de eerste kerstboom in Lier.  Er is ook plaats voor wat recepten en culinaire beschouwingen over de Lierse feesttafel.

Daarbij wordt het geheel gespekt met Lierse vertellingen. Een koppeling met Felix Timmermans mocht niet ontbreken.

Tenslotte krijgen we een beeld van het vieren van Kerstmis op verschillende plaatsen in Lier.

Slechts de laatste pagina’s zijn voorbehouden voor Nieuwjaar en Oudejaarsavond. Het zingen krijgt hier aandacht. De auteur sluit af met een eigen nieuwjaarsbrief. Daarover valt er meer te lezen in dit het boek ‘Nieuwjaarsbrieven van 1746 tot nu‘.

Het hele werk kent een paar spaarzame illustraties. Dat mocht misschien iets meer zijn. We misten tevens een beetje een inhoudstafel. Dat maakt het sowieso makkelijker iets terug te vinden in een boek dat niet echt in thematische hoofdstukken is opgedeeld. Maar als vlot leesvoer met volkskundige inslag verdient het zeker om onder de aandacht gebracht te worden.

Wim Van Gelder, Het Grote Lierse Kerstmis- en Nieuwjaarsboek, 124 p., [1993].

Delen:
Fotogids van het historische Mechelen

Fotogids van het historische Mechelen

Fotogids van het historische Mechelen

Een heel klein boekje, deze fotogids van het historische Mechelen. Verwacht ook geen overvloed aan foto’s: 20 in totaal. De meeste uit de vroege jaren ’80. Onder andere de ‘in 1984 heringerichte IJzerenleen’. Nu reeds geschiedenis.

Alle foto’s tonen straten en monumenten, behoudens één met het standbeeld van Margareta van Oostenrijk en één die de beiaard laat zien. Terecht, want in Mechelen stond met Jef Denys de wieg van de revival van de beiaard. Telkens een beknopte uitleg.

Verder een klein stadsplan en de geschiedenis van Mechelen in drie pagina’s. Héél beknopt, maar misschien handig juist door die samenvatting. Een “eerste, niet oppervlakkige kennismaking”, zegt de inleiding. En dat is het zeker, want de beknopte uitleg is wel accuraat.

Bekijk dit meer als een hebbedingetje voor wie van Mechelen houdt dan als een infogids om je te verdiepen in de stad.

Marcel Kocken, Fotogids van het historische Mechelen, 1985, ter gelegenheid van de heropening van de Standaard Boekhandel op 1 juni van dat jaar.

Delen:
Post Factum. Jaarboek voor Geschiedenis en Volkskunde, nummer 5, 2013

Post Factum 5, 2013

Post Factum. Jaarboek voor Geschiedenis en Volkskunde, nummer 5, 2013

Dit jaarboek voor geschiedenis en volkskunde van de provincie Antwerpen verzamelt een reeks artikels.

Een eerste bijdrage handelt over het herenhuis van Victor Lynen aan de Leopoldlei. Het is de weergave van een lezing en een boeiende samenvatting van de bouwhistoriek van een pand uit de ‘Belle Epoque’. Toen was er geld te verdienen én plaats in de steden, met hun nieuwe uitbreidingen, pleinen en lanen. Die combinatie zorgden voor parels in Antwerpen, Brussel en andere steden. En in vele gevallen is dat moois in de 20ste eeuw vernietigd of aangetast door banale architectuur en hoogbouw. Dat de auteur dit durft benoemen met naam en toenaam van de firma: chapeau!

Een ander uitgebreid artikel heeft het over dedicaties of opdrachten in presentie-exemplaren voor Prosper Aerts. Waarom gaven mensen boeken? Wat wensten ze de ontvanger? Boeken bevatten zoveel meer dan wat enkel de titel aangeeft.

Mannenkoren in Borgerhout in de 19de eeuw vormt een derde, goed gedocumenteerd artikel. We noteren nog: ex-librissen en hun band met Frans Verstreken en de grafiekkunst en de Antwerpse componist Joannes Franciscus Redein. Tenslotte een woord over de provinciale prijzen.

Post Factum. Jaarboek voor Geschiedenis en Volkskunde, nummer 5, 2013, 158 p.

Delen:
Stuivend zand van de Kempen. Landduinen

Stuivend zand van de Kempen. Landduinen

Stuivend zand van de Kempen. Landduinen

De VZW Kempens landschap zet zich in voor de typische leefomgeving die deze streek typeert. Zij wil gebieden verwerven, dit erfgoed een plaats geven in de 21ste eeuw, mensen de kans geven deze landschappen te ontdekken en tenslotte de gemeenten adviseren. Daarbij wordt ook geschiedkundig erfgoed niet over het hoofd gezien. Van deze VZW belichtten we de publicatie over de kolonies in Wortel en Merksplas

Dit boek belicht de zandduinen. Een dynamisch aspect van het landschap. Eigenlijk een restant van de poolwoestijn die de Kempen bedekte tijdens de laatste ijstijd. Dat zand kwam opnieuw in beweging. In het boek komt dit kort aan bod. Paraboolduinen bijvoorbeeld, die nog herkenbaar in het landschap aanwezig zij, dateren van tijden toen er vegetatie aanwezig was.

De mens kwam samen met de vegetatie en het landschap draagt zijn sporen. Van verplaatsing van dorpen door dalende waterspiegel, over beemdenlandschap naar begraasde heide waardoor het stuifzand weer vrij spel kreeg.

Een groot deel van het boek is gewijd aan de fauna en flora. Enkele cultureel-godsdienstige aspecten komen aan bod. Tenslotte is er enige plaats ingeruimd voor de bebossing met dennen, de inzet van dit landschap in recreatie en het beheer van deze ruimte.

De foto’s zijn van mooie kwaliteit en meestal het werk van James Van Leuven.

Aangaande de Kempische landschappen kan je o.a. meer  lezen over Kalmthoutse heide of de Limburgse heide.

Guy Geudens, Philippe De Backer (red.), Stuivend zand van de Kempen. Landduinen, VZW Kempens Landschap, 96 p., ISBN 9789081499804.

Delen: