Land van Dendermonde

Blik op Baasrode. Een eeuw dorpsgeschiedenis in woord en beeld 1850-1950

Blik op Baasrode

Blik op Baasrode. Een eeuw dorpsgeschiedenis in woord en beeld 1850-1950

Baasrode, een gemeente aan de Schelde en nu deel van Dendermonde, heeft een rijke geschiedenis. Dat is althans op te maken uit het feit dat het dorp in 2021 te vieren heeft: 1200 jaar Baasrode. Een lijvig boek moet dat allemaal ondersteunen.

Er is over deze gemeente al meer verschenen. Een heemkundige kring met de naam Baceroth geeft een tijdschrift uit en publiceerde een paar boeken.

Voor deze kring bestond, was het wat op de honger zitten. Uitgeverij Het Streekboek zag die leemte en vroeg in 1997 aan twee historici om hun expertise bij elkaar te leggen. De ene op economisch vlak (scheepswerven), de andere op politiek vlak. Resultaat dit boek.

Er zijn 6 delen, die goed de achtergrond van de schrijvers laten zien:

  1. Bevolkingsevolutie (3 p.)
  2. Parochieleven, dorpsleven, onderwijs en kunst (54 p.)
  3. Dorpspolitiek (28 p.)
  4. De Schelde en het veer (3 p.)
  5. Industrie (23 p.)
  6. Schippers en vissers (2 p.)

In het voorwoord, dat dikwijls overgeslagen wordt of door één of andere notabele wordt volgeschreven met lovende woorden, enige kritiek. Bijvoorbeeld het vlug voorbijgaan aan de Tweede Wereldoorlog met verzet en collaboratie. Of het quasi ontbreken van gegevens over de actieve communistische partij. Het spreekt voor het boek dat zo in eigen boezem gekeken wordt.

Nu, deze uitgave bevat veel meer informatie dan wat gebruikelijk was in een kijkboek van deze uitgeverij. De vele foto’s, ook uit privébezit, vormen een waardevol geheel op zich.

Dat het boek vlug was uitgeput en eigenlijk zo goed als nergens in het tweehandscircuit opduikt, zegt genoeg over hoe het in Baasrode werd ontvangen.

Er kon gekozen worden tussen een gewone editie en luxe-editie (met stofwikkel).

Joris Gijsen en Yves Segers, Blik op Baasrode. Een eeuw dorpsgeschiedenis in woord en beeld 1850-1950, Nieuwkerken-Waas, 1997, 121 p., D/1997/3926/01.

Delen:
Het kaart- en goederenboek van de abdij van Zwijveke

Goederenboek der abdij van Zwijveke

Het kaart- en goederenboek van de abdij van Zwijveke

De vrouwenabdij van Zwijveke lag aan de Dender in wat nu Sint-Gillis-Dendermonde is. Ze was invloedrijk in de regio. Er blijft niets meer van over. Althans, op die plek. Recent archeologisch onderzoek -op de terreinen komt een gevangenis- is recent ondernomen door een firma dat het record snelheid in putten graven en dichtsmijten wou breken. Een klucht in één bedrijf. Maar soit.

Maar de abdij had wel meer goederen dan alleen het klooster. Binnen de stadsmuren van Dendermonde (met refugiehuis), in Opwijk, Lebbeke, Appels, Denderbelle, Buggenhout, Oudegem, Massemen, Baardegem, Moorsel, Mespelare. Verder nog belangrijke tienden in onder meer Hamme, Berlare en enkele van boven genoemde gemeenten.

De auteur geeft de historiek van de cisterciënzerinnenabdij en het belang van het landboek en hij bespreekt de goederen en rechten. Dat alles in zo’n 90 bladzijden. Minutieus en grondig pakt hij dit aan, voorzien van de nodige referenties.

In het tweede deel komt de inhoud aan bod: de tekst van het landboek. Waar mogelijk met kaartmateriaal geïllustreerd. Een uitgebreid register op persoonsnamen maakt dit deel zeer toegankelijk, o.a. voor genealogische vorsers.

Een mooie bibliografie is aanwezig.

Tenslotte een derde deel met de anastatische reproductie van ket kaart- en goederenboek, zowel de tekst als de kaarten. Alles in kleur. Meegaand worden de percelen nog eens uitgezet op de Popp-kaart.

Dit is een referentiewerk in groot formaat, letterlijk en figuurlijk. Een schat aan bronmateriaal voor de geschiedenis van deze gemeenten en het Land van Dendermonde. Is momenteel zwaar onderschat en kan dus voor een faire prijs worden aangekocht op de tweedehandsmarkt.

Leo Pée, Het kaart- en goederenboek van de abdij van Zwijveke (1737-1738), Buitengewone Uitgaven van de Gedenkschriften van de Oudheidkundige Kring van Dendermonde N° 31, Dendermonde, 2012, 457 p.

Delen:
Het oude Grembergen in beeld

Het oude Grembergen in beeld

Het oude Grembergen in beeld

Uitgeverij Het Streekboek bracht in de jaren ’90 een hele reeks dorp-kijkboeken uit. Zij zocht daarvoor lokale verzamelaars of heemkundigen aan. Het oude Grembergen in beeld is eentje uit die serie.

De Werkgroep Geschiedenis Grembergen 135 beelden samen die een beeld schetsen van de verschillende wijken van het dorp. Ze worden voorzien van de nodige uitleg om één en ander te kunnen situeren. Het zwaartepunt ligt in de periode 1900-1940. Een paar recentere foto’s illustreren nog aanwezige oude merktekens of toen reeds verdwenen gebouwen.

Er zijn niet echt groepsfoto’s opgenomen, maar waar mogelijk werden mensen op de beelden geïdentificeerd.

Heel nuttig is het kaartje die het achterste schutsblad bezet. Daarop zijn de nummers van de foto’s aangebracht, zodat oriënteren heel makkelijk is. De verspreiding van de nummertjes op de kaart maakt tegelijk duidelijk dat de samenstellers hebben getracht materiaal van over de hele gemeente samen te brengen.

Alles is tamelijk groot afgedrukt in goede kwaliteit, zodat het aangenaam kijken is in plaats van turen naar te kleine prentjes.

De laatste twee foto’s gaan over de begrafenis van Grembergen op 26 december 1976. Op 1 januari 1977 ging deze gemeente immers op in Dendermonde.

Het oude Grembergen in beeld, Werkgroep Geschiedenis Grembergen, 1998, 96 p.

Delen:
Berlare. Genealogisch repertorium 1796-1900

Berlare. Genealogisch repertorium 1796-1900

Berlare. Genealogisch repertorium 1796-1900

Dit repertorium omvat de burgerlijke stand van de gemeente Berlare tot 1900. Twee jaar lang werkte Paul De Pauw aan dit overzicht, aangezien Berlare toch een uitgestrekte gemeente was.

Er zijn vijf delen. Drie delen omvatten het repertorium. Er is een apart deel met een algemeen personenregister. Een laatste deel  indexeert de huwelijken op naam van de man en op naam van de vrouw.

Elk entiteit (rond een gezinshoofd) krijgt een nummer. Maar er wordt niet onderling verwezen. Er staat wel: “zoon van”; maar het nummer wordt niet genoemd. Als iemand hertrouwd, wordt een nieuwe entiteit gemaakt, met herhaling van de gegevens. Misschien was het duidelijker geweest dat tot één geheel te verwerken. De generaties komen ook na elkaar, met een nummer tussen de streep boven de entiteit. Bij grotere families maakt dat alles wat minder overzichtelijk. Het is immers makkelijker alfabetisch te sorteren. Maar dat zijn keuzes binnen de mogelijkheden van de toenmalige verwerkingsprogramma’s. We geven het u immers te doen, het blijft een enorm werk.

De auteur werkt nauwkeurig. Maar steeds blijft: een repertorium zet op weg naar de akten…

Paul De pauw, Berlare. Genealogisch repertorium 1796-1900, 5 dln., VVF Dendermonde, 2002.

Delen:
Inktvlekken en ezelsoren Buggenhout

Inktvlekken en ezelsoren

Inktvlekken en ezelsoren Buggenhout

Onderwijs en heemkundigen: een langdurige relatie. Er zijn vele publicaties over verschenen. per net, zoals Londerzeel en Sint-Truiden of per school, zoals het college van Waregem.

Verwacht geen aaneengesloten verhaal of een analyse van het onderwijs in de gemeente Buggenhout. De auteur geeft eerder een stand van zaken met summiere tekst die eigenlijk een aaneenrijging is van wat elders is verschenen. In verschillende bronnen, uitgaves, pers, documenten haalde hij alles wat betreft schoolleven in Buggenhout. Vooral de eerste jaren komen grondiger aan bod.

Maar, het is juist deze veelheid aan info die ervoor zorgt dat je uren zoet bent. Je kan op elk moment instappen en op elke pagina liggen een paar weetjes te rapen. Zowel kostscholen, als het katholiek net, als het Rijksonderwijs (later gemeenschapsonderwijs) komen aan bod.

En dan de grote verdienste van de schrijver: een hele resem klasfoto’s, gespreid over de hele periode. Met naam en straat waar de leerling woonde. We geven het u te doen. Een ganse collectie nietszeggende beelden werd zo een unieke verzameling gezichten. Voer voor nostalgische terugblik, maar ook voor genealogen die hun grootouders of overgrootouders kunnen terugvinden.

Minpunt: het boek heeft een slappe kaft. Door het liggend formaat gebeurt het dan wel dat de pagina’s doorhangen (met het boek op schoot) en dan lost de gelijmde rug wel snel. Voorzichtigheid bij het hanteren blijft het enige redmiddel.

Guido Van de Velde, Inktvlekken en ezelsoren. Terugblik op ruim een eeuw onderwijs te Buggenhout, Heemkring Ter Palen, 1995, 390 p.

Delen:
Dendermonde. Genealogisch repertorium Burgerlijke Stand 1796-1920

Dendermonde. Genealogisch repertorium Burgerlijke Stand 1796-1920

Dendermonde. Genealogisch repertorium Burgerlijke Stand 1796-1920

Twaalf delen telt dit repertorium van de stad Dendermonde. Een huzarenstukje.

De auteur verwerkt vele gegevens, zoals het nummer van de akte. Dat maakt het natuurlijk heel makkelijk om eventueel terug te grijpen naar de bron.

Anderzijds kon de lay-out misschien nog enkele aanpassingen krijgen. Bij elke persoon staat tussen vierkante haakjes een nummer. Dit is een data-aspect: het gaat om het record-nummer. Dit hoefde in de uiteindelijke versie niet mee opgenomen te worden. Elke gezinshoofd krijgt al een nummer, en die dienen als onderlinge verwijzing tussen de entiteiten. Nog een punt. Bij de oplijsting van een gezin volgen de kinderen één na één. Als die overlijden of huwen staat nogmaals de info van de ouders vermeld. Dat is onnodig, omdat het niet de info is uit die specifieke akte (zodat je het beroep van de vader op dat moment zou kennen bv.), maar van alle akten samen (dus alle beroepen van de vader in alle akten). Het zou ettelijke regels uitsparen. Zeker omdat alle namen in het vet staan zou dit het overzicht bevorderen omdat je dan alleen de kinderen zelf duidelijk opgelijst zou zien.

In deel 12  zit een index op de naam van de vrouw. Probleem is dat deze voorzien worden van het recordnummer van het huwelijk (of relatie met de onbekende partner). Daar ben je niets mee. Deze nummers kan je niet gaan opzoeken, aangezien ze kriskras door elkaar staan. Je kan alleen alfabetisch gaan zoeken. Beter was het om de entiteit-nummer te vermelden, die staan opeenvolgend na elkaar in het repertorium en zijn dus wel terug te vinden.

De enkele alleenstaande personen op p. 5773-5781 konden makkelijk mee opgenomen worden in het geheel. Nu staan ze helemaal verloren.

De auteur bekijkt tenslotte nog enkele demografische gegevens en het aantal vermeldingen van de familienamen.

Dendermonde zag zijn archieven in 1914 in rook opgaan, samen met een groot deel van de stad. Dit werk is daarom een mooi geschenk voor de genealogen van de streek. De bovenstaande bemerkingen zijn minimaal in vergelijking met de prestatie die hier is neergezet. Daar past zeker proficiat bij!

Guido Stultjens, Dendermonde. Genealogisch repertorium Burgerlijke Stand 1796-1920, Dendermonde, FV, 2019, 5788p+28 p.

Delen:
Repertorium van de families te Vlassenbroek

Repertorium Vlassenbroek

Repertorium van de families te Vlassenbroek

In de reeks van bronbewerkingen halen we het repertorium van de families te Vlassenbroek even aan. Dit was in het Ancien Régime een zelfstandige parochie die een deel van de (latere) gemeente Baasrode besloeg. Bij het natrekken van voorouders te Baasrode is het misschien nuttig Vlassenbroek niet te vergeten.

In de onderhavige 150 jaar was Vlassenbroek, met zijn kerkje aan de Schelde, een schaars bewoonde parochie. De reconstructie behelst nog geen 150 families. De bronnen zijn vrij volledig, maar er ontbreekt 10 jaar.

Voor de opvolging moet je dan vanaf ca. 1796-1800 naar de burgerlijke stand van de gemeente Baasrode.

Het repertorium zelf omvat de huwelijken op naam van de man, op naam van de vrouw, een gezinsrepertorium op stamnaam, een index.

Een laatste deel somt de getuigen, peters en meters op. Zeer waardevol zou dit zijn… maar spijtig dat er niet verwezen wordt naar het gezin waar ze als getuige of peten optraden. Het blijft dan toch gissen en bladeren. Maar je weet alleszins dat ze vermeld worden.

R. Bijl, Repertorium van de families te Vlassenbroek, Dendermonde, VVF, 1997, ca. 60 p.

Delen:
Verheerlykt Vlaandre

Verheerlykt Vlaandre

Verheerlykt Vlaandre

Verheerlykt Vlaandre behelzende eene algemeene en nauwkeurige beschrijving van dat graafschap en van zyne algemeene en byzondere wetten alsmede eene chronologischeen historische opvolging zyner graaven, tot op Karel den VI. tegenwoordig Roomsch Keizer. Nevens de Beschryving der Steden, haare Regeerings-Vorm, deftige Gebouwen, Hooge-Amptenaaren, Adellyke Geslachten, Geleerde Mannen, en voornaamste Staats-Wisselvalligheden alsmede De Beschryving de Dorpen, Vlekken, Kasteelen en Heeren-Huyzen, gelegen in het Keizers, Fransch en Hollandsch Vlaandre; met de afbeeldsels der Steden, Kasteelen en Heeren-Huyzen; nevens de Land-Kaarten van iedere byzondere Kasselrye en Grens-Scheydingen. In ’t Latijn beschreeven door den Geleerden Heer Anthoni Sanderus. En nu in het Nederduitsch vertaald, en met schoone Kopere Konst-Plaaten verrykt.

Als dat geen titel is, wat dan wel?

Sandrus en Verheerlykt Vlaandre voorstellen moet niet. Een origineel uit 1735 staat te koop aan 7500 Euro. Maar niet iedereen heeft dat budget.

Gelukkig worden zo’n monumenten soms in facsimile editie heruitgegeven. Maar zelfs dan bleek het lang een probleem om het te pakken te krijgen. Zo was er een heruitgave uit 1974, in drie roodleren banden.

In 2007 zorgde de Uitgeverij C. De Vries-Brouwers te Antwerpen voor een nieuwe heruitgave. Twee volumes hernemen trouw het origineel. Zou gewoonweg in geen enkele heemkundige bibliotheek mogen ontbreken. Alleen al de kopergravures maken het de moeite.

De editie van 2007 kreeg ISBN 9789059273054

Delen:
Zo leefde Hamme / Edmond De Rauw

Zo leefde Hamme

Zo leefde Hamme / Edmond De Rauw

Als de samensteller van dit boek zouden plaatsen in één van de categorieën heemkundigen en plaatselijke vorsers, zou dat wellicht de collectioneur zijn, met een goeie dosis nostalgische kijker

Het overgrote deel van de 128 pagina’s wordt ingeruimd voor foto’s en afbeeldingen. Zowat alle papierwerk wat te verzamelen valt, komt er in voor. Postkaarten, affiches, oorlogsgeld, bidprentjes, noodgeld en wat nog meer. De auteur blijkt een gedreven verzamelaar.

Qua tekst is dit boek wel heel summier. Eén pagina blijkt voldoende om de korte historiek van Hamme te schetsen, van de oudheid tot 1900. De uitleg bij de postkaarten (ca. 30 p.) is zeer summier, maar laat identificatie toe. Het onderwerp “De Beloken Tijd” toont de petitie van de inwoners uit 1797, met vijf lijnen uitleg en dan de handtekeningen over drie bladzijden.

Feestelijkheden en gebeurtenissen krijgen 25 bladzijden, zes bladzijden foto’s over overstromingen, oorlogstoestanden nog eens 15 bladzijden. Maar wat met een afbeelding van een affiche van de vredesoptocht van 16 september 1945 met als onderschrift “Affiche”. En een foto van mensen aan een spinnewiel met boven hen een bord met opschrift “De ondergedoken wolspinnerij”, waar de auteur onder de foto exact dezelfde tekst plaatst. Terwijl het duidelijk is dat het om een wagen uit de vredesoptocht gaat, en niet die wolspinnerij zelf.

Er volgen 25 pagina’s afbeeldingen over verenigingen, toneel en sport. De twee pagina’s volksfiguren hebben zowat de langste tekst, enkele anekdotes over Louis Verloren. De rest van het boek handelt over nijverheid; uitgenomen enkele bladzijden over kunstenaars en schrijvers (met toch wat tekst over Albert Van Hecke en Amaat Joos, de man van het Waas Idioticum).

Het is een mooie verdienste van de samensteller om een breed publiek te laten meegenieten van zijn verzameling. In 1983 was er ook geen massa literatuur om één en ander in te kaderen. Het was ook niet nodig, want de meeste lezers waren er zelf bij geweest en moesten alleen een nostalgische terugblik werpen. Toch had het boek veel meer waarde gehad met de juiste duiding. Desondanks blijft het qua fotomateriaal tot nu toe de belangrijkste uitgave over Hamme. In die zin blijft het zeker waardevol.

Edmond De Rauw, Zo leefde Hamme, uitgeverij Ten Bos, 1983, 128 p.

 

Delen:
Berlare in prentkaarten

Berlare in prentkaarten

Berlare in prentkaarten

Maar liefst 178 prentkaarten geven een beeld van Berlare en Berlare-Donk in de periode van pakweg 1890 tot 1945. Dat is eigenlijk de kern van dit boek.

Het is een beproefd concept: per pagina één prentkaart. Maar het gaat om meer dan prentjes kijken. Elk beeld wordt vergezeld van een uitleg die toelaat alles goed te situeren. Soms is dat maar één zinnetje. Maar soms gaat het om een beschrijving van wie er woonde van huis tot huis, of van het belang van het beeld in de Berlaarse geschiedenis. Zo vertelt de auteur meer over de kerk bijvoorbeeld, of over de Schelde. Op het einde geeft hij nog wat mee over het ontstaan van de prentkaart.

“De kroon zetten op jarenlange speur- en verzamelactiviteit”, zegt het voorwoord, moest dit boek doen. We schrijven 1984. De heemkundige beweging stond in de puberschoenen, na een groei in de jaren ’70 met als hoogtepunt het “jaar van het dorp” (1978). Op dat moment was dit boek inderdaad “de kroon”. Vandaag zouden we toch wat meer verwachten aan bronmateriaal dan een De Potter en Broeckaert en De Seyn. Maar, dat gezegd zijnde, vele bronnen zijn samengevat in de zin “vele contacten met inwoners en opzoekingen in officiële documenten”. Ze worden niet nader gespecificeerd. Spijtig.

Toch blijft dit boek op het vlak van iconografie een mijlpaal in de publicaties over Berlare. Een betere beschrijving van wat er te zien is, zal ook moeilijk vallen, omdat er geen getuigen meer uitleg kunnen verschaffen. In die zin blijft het een uniek en aan te raden werk.

Antoine Adam – de auteur – wordt trouwens alleen in de inleiding genoemd. Zijn naam had gerust op de kaft gemogen. De druk is zeer verzorgd en de illustraties duidelijk.

Antoine Adam, Berlare in prentkaarten, Berlare, 1984, Heem- en Oudheidkundige Kring, 206 p., ill.

Delen: