Limburg

Honderdvijftig jaar kamp Beverlo Leopoldsburg

Honderdvijftig jaar kamp Beverlo

Honderdvijftig jaar kamp Beverlo Leopoldsburg

De nieuwe Belgische staat had nood aan een eigen leger, en dat leger aan een oefenterrein. Op de Limburgse hei was plaats genoeg. In 1835 verrees daar, tussen Beringen en Balen, het kap Beverlo. Voor de burgers die bij het kamp betrokken waren, kwam er de stad Bourg-Léopold of Leopoldsburg.

Sylvain Weuts wil hondervijftig jaar later de historiek van dit kamp schetsen. Zijn opzet blijkt uit de ondertitel op de eerste bladzijde: geschiedenis van het kamp van Beverlo en Leopoldsburg verteld aan de hand van oude prentkaarten, oude en actuele foto’s. Duidelijk.

Toch geeft de auteur achtergrondinformatie. In enkele bladzijden schets hij de streekgeschiedenis van oudheid tot heden en de bouw en de groei van het kamp. Daarna zal hij zich vooral houden aan veel fotomateriaal met duiding.

Achtereenvolgens komen infanterie- en cavaleriekamp, oefenvelden, park, school, monumenten en gebouwen aan bod. Hij heeft het over de regimenten, de speciale eenheden, de tuchtcompagnie, de intendance en de cibussen. Muziek en sport sluiten af.

Er zijn nog een veertigtal pagina’s voorbehouden voor enerzijds de gemeente Leopoldsburg en anderzijds de parochie daar.

Een leuk boek met veel iconografische materiaal. Zoals op p. 1 werd beloofd.

Sylvain Weuts, Honderdvijftig jaar kamp Beverlo, Hasselt, 1985, 175 p.

Delen:
Hasselt intra muros

Hasselt intra muros

Hasselt intra muros

Hasselt intra muros… Hasselt binnen de muren. Een zwaar en magistraal boek. Dat is het minste wat er over te zeggen valt.

Het is de Hasseltse volkskundige Jan Juliaan Melchior (1848-1920) die gidst. Doorheen het boek slenteren we langs de verschillende straten van de stad. Overal stoppen we en leren we bij. Kerken, kloosters; officiële gebouwen, oude huisnamen, de eigenaars, bewoners, buren, beroepen… het komt allemaal aan bod.

Het oude Hasselt met zijn nog open rivieren, zijn stadspoorten en wallen, zijn straten en straatjes opent zich als een schatkamer. Niet alleen zuivere historische beschouwingen, maar ook burenruzies en moordpartijen, jeneverstokers, huisjes van plezier, en alles wat de mens eigen is.

Dit werk leert Hasselt kennen van de 14de eeuw tot aan het interbellum. Een tocht van zes eeuwen. Talrijke illustraties verlevendigen de tocht en koppelen tekst aan het visuele.

Guido Caluwaerts heeft het manuscript van Melchior herschreven – naar een vlotter, modern Nederlands en van afbeeldingen voorzien. Zo stelde hij de erfenis van de volkskundige veilig.

Het boek heeft een uitgebreid register op persoonsnamen, naast nog een oplijsting van huisnamen, burgemeesters en bouwmeesters van de stad.

We kunnen ronduit stellen dat geen enkele Hèsseltse bibliotheek compleet is zonder dit werk!

Guido Caluwaerts, Hasselt intra muros. Hasselt binnen de oude wallen. Historiek van straten, pleinen, gebouwen en huizen zoals opgetekend door Jan Juliaan Melchior (1848-1920), Kluwer/Standaard Boekhandel, 1989, p., ISBN 9071889157.

Delen:
Op grond van Sint-Trudo. De kaartenatlas van de abdij van Sint-Truiden 1697

Op grond van Sint-Trudo. De kaartenatlas van de abdij van Sint-Truiden 1697

Op grond van Sint-Trudo. De kaartenatlas van de abdij van Sint-Truiden 1697

Dit is een heel verzorgde uitgave van een werkinstrument van de abdij. De kaarten werden in hun oorspronkelijke kleuren afgedrukt. Een weldaad om naar te kijken.

Een omstandige inleiding situeert één en ander. Het is meteen duidelijk dat de Sint-Trudoabdij een enorme machtsfactor was in het gebied tussen pakweg Hannut, Diest, Pelt en Heers. Ze bezat er collatierechten (aanstelling van pastoor of kapelaan), cijnshoven, leengoederen en tienden.

Van p. 40 tot p. 197 volgen de kaarten op papier. Meteen daarna, tot p. 221 komen de kaarten op perkament aan bod. Er werden ook enkele foto’s van kerken en voormalige abdijdomeinen aan toegevoegd. Onder elke kaart heel kort wat en waar.

Vijf bladzijden indices op plaatsnamen vervolledigen dit boek. Het zou te ver leiden om alle plekken op te noemen waar de abdij bezit had. Laat ons stellen dat voor de heemkundige of geïnteresseerde van de geschiedenis van het huidige West- en Zuid-Limburg dit niet in de boekenkast mag ontbreken.

Het werk werd uitgegeven op groot formaat van 24,5×34 cm. Dat een jaar na uitgave een tweede druk nodig was, spreekt voor de kwaliteit van en de vraag naar dit boek.

Abdij, Stad en Regio VZW, 2011 (tweede druk 2012), teksten van Rombout Nijssen en Raf Van Laere, 2011, Op grond van Sint-Trudo. De kaartenatlas van de abdij van Sint-Truiden 1697, 231 p., ill., ISSN 2031-3942.

Delen:
Maaseik & Thorn

Maaseik & Thorn

Maaseik & Thorn

Het Davidsfonds heeft een aantal uitgebreide brochures uitgegeven, die zich toch wel onderscheiden van andere ‘reisgidsen’. Want in die laatste categorie kwamen er héél wat algemene exemplaren op de markt, met veelal herkauwde informatie. En wie heeft van horen zeggen… heeft zich soms in de luren laten leggen.

In dit werkje, in handig langwerpig zakformaat, komt de beperkte streek van Maaseik en Thorn aan bod. De auteur vertelt gedetailleerd wat je hoeft te weten om ofwel in je zetel, ofwel per fiets of te voet, de omgeving te verkennen. Of om wat meer te weten te komen over de plaats waar je woont.

De bibliografie van bijna vier bladzijden lang bewijst dat Herman Clerinx niet over één nacht ijs is gegaan en weet waarover hij spreekt. En dat is in deze categorie al een verdienste.

Het boekje bezit genoeg illustraties, maar het is geen bladvulling. De tekst, en dus de informatie, overheerst duidelijk.

Herman Clerinx, Maaseik & Thorn, Davidsfonds, Leuven, 2003, 144 p., ill., ISBN 9058262219.

Delen:
Rijksmiddelbaar onderwijs te Sint-Truiden

Rijksmiddelbaar onderwijs te Sint-Truiden

Rijksmiddelbaar onderwijs te Sint-Truiden

De titel laat al vermoeden dat het om een ouder boekje gaat. Over Rijksmiddelbaar wordt niet meer gesproken, al niet meer van 1989. Na de derde staatshervorming werd de terminologie immers Gemeenschapsonderwijs. In 2007 werd het kortweg GO!.

Het onderwijs in Vlaanderen en België sinds 1830 kent een bewogen geschiedenis. Dit werk dateert van voor één van de meest bewogen periodes, nl. de schoolstrijd van 1958. In 1950 vierde dat staatsonderwijs in Sint-Truiden zijn eeuwfeest. En dat was de redenen om één en ander te boek te stellen.

De schrijvers hebben omstandig het wedervaren van dit onderwijs in de stad beschreven. De wet van 1 juni 1850 beval de oprichting van 50 Rijksmiddelbare scholen. Vier in de provincie Antwerpen en hetzelfde aantal in West-Vlaanderen, vier in het Nederlandstalige deel van Brabant, drie in Oost-Vlaanderen en evenveel in Limburg (Sint-Truiden, Maaseik en Tongeren). De 32 anderen waren allen in het Franstalige deel van het land gepland.

Het boek heeft het over het onderwijs te Sint-Truiden tot ca. 1795; tijdens de Franse tijd en de Hollandse tijd.

Veel uitgebreider is het deel over de Belgische periode. Dat heeft aandacht voor de voorloopster (de Ecole Primaire Supérieur van Sint-Truiden – oprichting en werking) en de Rijksmiddelbare school zelf. Dat onderdeel is omstandig met de oprichting, inrichting, de eerste jaren en de verdere groei.

Het boek heeft een ruime bibliografie. Er is wat fotomateriaal aanwezig, maar dat blijft beperkt. De middelen waren er toen niet om echte fotoboeken te maken.

Een bijzonder document dat moeilijk te vinden is! Het werd op slecht 450 exemplaren gedrukt. Hoeveel zouden er nog van overblijven, 70 jaar later?

R. Cloesen, J. Roosen, Geschiedenis van het Rijksmiddelbaar onderwijs te Sint-Truiden, 1950, 150 p.

Delen:
Genk in de Tweede Wereldoorlog

Genk in de Tweede Wereldoorlog

Genk in de Tweede Wereldoorlog

50 jaar na de bevrijding bracht de Heemkring Heidebloemke deze brochure tot stand. In 86 pagina’s wordt een beeld geschetst van de gebeurtenissen in Genk tijdens deze wereldbrand.

Ruime aandacht voor de aanleiding tot WOII, maar ook de voorbereidingen ter plaatste in 1939. Zo maakte Genk zich klaar om als eerste buffer de slag op te vangen. Evacuatie van mens en vee baarde kopzorgen.

De invasie rolde op 10-12 mei 1940 over Genk. Een periode van revitaillering, verzet en collaboratie brak aan. De auteur brengt een beeld van de impact op het dagelijks leven. De bevrijding, de repressie en het bombardement van Genk-centrum komen aan bod.

Het is de verdienste van de schrijver om véél feiten en weetjes aan elkaar te rijgen, op een moment dat er nog genoeg getuigen waren om te ondervragen en ook om in het eigen geheugen te duiken. Nergens echter is er referentie naar een bron. De illustraties zijn beperkt gebleven.

Toch kan deze brochure, zoveel jaar na verschijnen, niet genoeg naar waarde geschat worden. Voor geïnteresseerden in Genk of de oorlogsgebeurtenissen in Limburg, is deze zeker aan te raden materiaal.

August Geusens, Genk in de Tweede Wereldoorlog, 1994, 86 p.

Delen:
Kleine atlas voor de geschiedenis van beide Limburgen

Kleine atlas voor de geschiedenis van beide Limburgen

Kleine atlas voor de geschiedenis van beide Limburgen

De eerste druk verscheen naar aanleiding van 150 jaar scheiding van de beide Limburgen. Het boek bevat een honderdtal kaarten in zwart/wit. Er is ook een verklarende woordenlijst voorzien, een tijdlijn en een bibliografie.

De kaarten omvatten alle mogelijke aspecten van Limburg in de geschiedenis. Van de oudheid over middeleeuwse en moderne indeling, politiek en kerkelijk. Abdijen en gotiek. De loop van de Maas. De herindeling van de gemeenten. Ontginning van steenkool en grind. Bossen en woeste gronden. En zoveel meer.

Het hoeft geen betoog dat dit werk veel waardevol materiaal bevat voor wie zich wil verdiepen in het verleden van Limburg.

Maar toch, de uitgave dateert van 1989. Qua vormgeving is het geheel zeer sober. Toevoeging van kleurendruk zou één en ander ten goede komen. Misschien zou reproductie van originele kaarten een meerwaarde betekenen, om ze te leggen naast een hedendaagse variant. Een heruitgave naar de normen van deze tijd zou zeker welkom zijn.

Desalniettemin blijft dit boek een must-have voor de Limburgse vorser.

J. Wieland (Red.), Kleine atlas voor de geschiedenis van beide Limburgen, Eisma B.V., Leeuwarden/Maastricht, 1989, 118 p., ISBN 9070052717.

Delen:
Dieksjenèèr van ‘t (H)essels Nederlands-Hasselts woordenboek

Dieksjenèèr van ‘t (H)essels

Dieksjenèèr van ‘t (H)essels Nederlands-Hasselts woordenboek

Nederlands-Hasselts woordenboek.

Weerom een pionierswerk dat waardering verdient. We hadden het in deze lijn al over het Lokers dialect. Met deze uitgave staat een fors Limburgs dialect op papier. En dat in een periode waar de voorbeelden niet voor het rapen lagen. De auteurs van dialectstudies moesten aan de slag met een eigen spelling en naast het bijeenbrengen van de woorden stonden ze voor de taak om een hele spreektaal in een schrift te gieten.

Aan zo’n groot werk zijn natuurlijk altijd verbeteringen en toevoegingen te maken. Dit woordenboek werd in 2009 verrijkt met een grammaticagids (Grammèèr van ’t Hessels) in een aparte uitgave door Veldeke Hasselt VZW. Daarnaast verscheen een herwerking van de Dieksjenèèr door Marco Clerincx waarin gekozen werd voor een meer hanteerbare en vereenvoudigde spelling. Ook de kruisverwijzingen werden aanzienlijk verbeterd.

Maar Xavier Staelens heeft hier een parel afgeleverd, die aan de basis lag van verdere ontsluiting van de Hasseltse taal. Alleen al uit respect voor zijn werk zou dit boek een plaats verdienen naast de herwerkte versie. We geven het u echter te doen om het te vinden, want het wordt niet vlug tweedehands te koop aangeboden.

Xavier Staelens, Dieksjenèèr van ‘t (H)essels, 1989, 622 p.

Delen:
Hasselt toen en nu

Hasselt toen en nu

Hasselt toen en nu

Een mooi kijkboek in de lijn van uitgaves die in de jaren ’70 en ’80 zeer populair zijn. Zij brachten een heel reeks ansichtkaarten bij elkaar over één of meerdere dorpen of steden, zoals hier al eentje over Ieper passeerde. Of over oude beroepen, de scheepvaart en de spoorwegen. Hun waarde is doorheen de jaren enkel toegenomen. De laatste jaren verschijnen er immers bitter weinig fotoboeken met een veelvoud aan oude zichten en postkaarten. De hele copyright-wetgeving zal daar wel een rol in spelen.

Dit boek gaat echter een stapje verder. Bij elke straatzicht komt een tweede foto van de situatie in 1985. Hasselt toen en nu. Ondertussen is dat 35 jaar geleden en is het Hasselt toen en toen geworden. Zou het niet fijn zijn om deze publicatie nogmaals onder handen te nemen en er nu een foto anno 2020 bij te voegen?

Zeker aan te raden, dit werk, voor iedereen die Hasselt als interessegebied heeft.

Bob Joosten, Daniël Lambrechts, Eric Stockman, Hasselt toen en nu. Een confrontatie, 1985, 202 p., ISBN 9789064401053.

Delen:
Heide in Lumburg

Heide in Limburg

Heide in Lumburg

De titel dekt de lading en méér. Want alhoewel de auteurs zich toeleggen op de heide in Limburg, kan iedereen er wel informatie uithalen.

De heide doet denken aan een enorm gebied in de Kempen. Maar Vlaanderen kende wel meer heidegebieden. Talrijke straatnamen herinneren aan de aanwezigheid ervan. Door de duidelijke en onderbouwde uitleg in dit boek leer je de heide beter kennen, is het nu in de Kempen of elders.

Toch geeft het voorwoord meteen mee ‘het specifieke van de Limburgse heide’ te willen belichten. Daarmee willen de schrijvers af van ‘grove algemeenheden’. En door dat te doen, door zo specifiek te werk te gaan, leveren ze toch een mooi werk af dat voor iedereen nuttig kan zijn.

De beschrijving van deze gebieden vertrekt van hoe het er in de 19de eeuw heeft uitgezien. De bespreking van de potstaleconomie en het plaatsen van heide in het geheel van de landbouwactiviteiten is zeker vanuit heemkundig oogpunt interessant. Het ontstaan van de heide vanuit menselijke activiteiten en de verklaring van podzolbodems geeft het geheel een goede achtergrond. Voor Limburg zelf is de bespreking van reliëf en geologische geschiedenis een goede samenvatting om één en ander beter te begrijpen.

In het boek komen flora en fauna natuurlijk uitgebreid aan bod. De functie van de heide als natuur- en recreatiegebied krijgt te nodige aandacht. Beheer en behoud worden besproken.

De 19de eeuw was niet lief voor de heide. Als een vijand voor de agrarische en economische ontwikkeling moest zij met man en macht bestreden worden. Alleen kunstenaars zagen de pracht van licht en kleuren.

Na de eeuwwisseling kwam de steenkoolontginning op gang. Met de verdere industrialisering slinkte het heideareaal indrukwekkend. Twee vergelijkende kaartjes op p. 70 en 71 van het boek doen de mond openvallen van verbazing.

Van p. 88 tot p. 111 komen de Limburgse heidegebieden aan bod. Het boek dus geenszins een exclusief Limburgse zaak.

Een mooie greep uit de beschikbare  literatuur sluit het werk af.

Een aanrader voor wie meer wil weten over één aspect van het landschap waarin onze voorouders leefden.

L. Allemeersch, J. Geusens, J. Stevens, L. Raskin, Heide in Limburg, Tielt, 1988, Lannoo, 120 p., 29x22cm, ISBN 9020914758.

Delen: