Oorlog

Van het sportveld naar het slagveld: Belgische sportmannen in de Groote Oorlog

Van het sportveld naar het slagveld

Van het sportveld naar het slagveld: Belgische sportmannen in de Groote Oorlog

Een wel heel bijzonder boek is dit. Heel wat Belgische militairen wonnen in het begin van de 20ste eeuw Olympische medailles. Maar, zegt de auteur, hij stelt vast dat dit onderwerp op Belgisch niveau nog niet specifiek was bestudeerd. Zijn grote kennis over en passie voor sport zette hem op zoektocht naar soldaten-topsporters.

In de algemene situering (deel 1, 18 p.) gaat hij na wat er al over gepubliceerd was, heeft hij het over de oorlog en de rol van beweging, De Pershing Games van 1919 en de Olympische Spelen te Antwerpen in 1920.

Deel 2 geeft in drie pagina’s een lijst van Belgische Olympische soldaten en deel 3 in twee bladzijden een lijst van Niet-Olympische soldaten-topsporters.

Deel 4 is gewijd aan voetbal. In 20 pagina’s wordt duidelijk gemaakt hoe deze sport sterk aan belangstelling won en de Groote Oorlog eigenlijk grote protagonist van deze sport bleek.

De hoofdbrok (75 p.) is deel 5 waarin elke getraceerde soldaat-atleet een beknopte biografie krijgt, enerzijds op gebied van sportverdienste en anderzijds wat betreft de dienst aan het front. De personen zijn gegroepeerd per sport, van Atletiek tot Zwemmen.

Een besluit in vier talen en een uitgebreide bibliografie sluiten het geheel af. We lezen daar wel de ‘geciteerde werken’, maar in het boek komt geen enkele voetnoot voor. Dat is spijtig. Ook de lay-out qua titels en onderverdelingen kon iets duidelijker, dan alleen maar een groter lettertype nemen.

Maar dit blijft pionierswerk! Iets nieuws, iets dat nog niet belicht werd. En het geheel laat duidelijk zien dat over sport schrijven kan om een manier die meer is dan wat overschrijven van uitslagen en rangschikkingen. En dat over de Groote Oorlog nog zoveel meer te schrijven valt. Dit conflict is immers op veel vlakken het einde van de Lange 19de Eeuw en het begin van de moderne tijd.

Roger Vanmeerbeek, Van het sportveld naar het slagveld: Belgische sportmannen in de Groote Oorlog, Fonds Baillet Latour, 2016, 148 p., ISBN 9789082531602.

Delen:
1940-1945. De Tweede Wereldoorlog, Werkgroep geschiedenis Grembergen Dendermonde

1940-1945 Grembergen

1940-1945. De Tweede Wereldoorlog, Werkgroep geschiedenis Grembergen Dendermonde

Door de speciale omstandigheden zijn er in 2020 heel wat activiteiten afgeblazen. De Werkgroep Geschiedenis Grembergen plande een tentoonstelling rond twee luiken. De oud-strijders was één deel en de vredesstoet vormde een tweede stuk. De afgelaste expo is omgezet in een fotoboek, om toch wat van het werk tot bij de geïnteresseerden te dragen.

Duidelijk aangestipt: het gaat om oud-strijders en niet om weerstanders. Dat onderwerp vraagt bijkomend werk. We hopen dat de handschoen opgeraapt wordt.

De oud-strijders worden alfabetisch gerangschikt met bijgaande foto. Is die niet beschikbaar, dan werd gekozen voor een bidprentje of een grafzerk. Twee keer was er geen afbeelding beschikbaar. Naast de naam beperkt de informatie zich tot geboorte- en overlijdensdatum met plaats en eventueel naam van de echtgenote. Bij één iemand is er alleen een geboortejaar en -datum. Maar zeker een lovenswaardige poging om dit allemaal samen te brengen in een overzicht, het ligt nu eenmaal gevoelig en de kans bestaat om iemand te vergeten. Daarom durft bijna niemand dit soort van lijst te maken.

Het deel over de vredesfeesten krijgt ene halve pagina inleiding. Daar kon, ook voor een tentoonstelling, nog wat meer duiding bij. Zo’n optochten gingen overal door. Was er iets typisch voor Grembergen? Vanwaar het initiatief? Ondersteunde de gemeente? Hoe? Werden groepen uitgewisseld tussen gemeenten? Zeer opvallend is de aanwezigheid van wagens met boten in de gemeenten aan de Schelde.

De verschillende groepen komen in volgorde van programma aan bod, samen met een beetje uitleg. Soms kan wat meer duiding helpen, zoals een groep die de begrafenis van een bekende collaborateur uitbeeldde. Op de foto zie je duidelijk dat die opgebaard ligt onder een vlag met een varken op geborduurd. Ook de liedjes die bij de groep hoorden worden in hun originele vorm -op typische vluchtblaadjes- afgedrukt. Heel wat materiaal is hier verdienstelijk samengebracht!

Mits een aantal kleine aanpassingen had dit boek nog sterker het vele werk in de verf gezet. Zo is er geen voorblad of titelblad. De lezer valt direct in huis met een inleidend woord. Ook de twee delen konden op zichzelf een grote titel gebruiken.

Maar, zoals gezegd, in een jaar van kunst- en vliegwerk is uit een afgelast evenement een héél mooi initiatief gegroeid.

1940-1945. De Tweede Wereldoorlog, Werkgroep geschiedenis Grembergen, 2020, 120 p.

Delen:
Garnizoen Antwerpen 1831-1970. Het leger in het dagelijks leven van de Antwerpenaren

Garnizoen Antwerpen 1831-1970

Garnizoen Antwerpen 1831-1970. Het leger in het dagelijks leven van de Antwerpenaren

De tijden tekenden Antwerpen met vele herinneringen aan militaire aanwezigheid. De strategische ligging op de grenzen van Vlaanderen en Brabant aan de oever van een rivier is daar niet vreemd aan. Dat die Schelde op economisch en militair gebied steeds meer aan belang won, vergrootte de impact van vestingbouwers en garnizoenen op de stad.

Brialmont ontwierp de vestinggordel, waarvan we al eerder spraken wat betreft de sectie Berchem. Bolwerken, schietbanen en forten hoorden bij het dagelijks leven van de Antwerpenaar. Die keek niet op van een groep gewapende militairen die door de straat defileerden op weg naar de Falconkazerne, de Prekerskazerne, de Sint-Joriskazerne of de Prinsenkazerne, die in het midden van de stad lagen. Ze verdwenen allemaal, die gebouwen die het leger gebruikte. Na 1970 bleef alleen het militair hospitaal aan de Marialei over.

Het boek focust sterk op beeldmateriaal. Dat wordt gegroepeerd in zes hoofdstukken. Een eerste schetst de situatie tijdens en vlak na 1830; een tweede op het Noorderkasteel van Chazal en de gordel van Brialmont; een derde heeft het over de burgerwacht. De Duitse bezetting van ’14-’18 vormt een vierde deel. Hoofstuk vijf en zes hebben het over het interbellum, met de naweeën van WOI en beelden van de kazernes. De demilitarisering sluit tenslotte het boek.

Het geheel vormt een mooie een unieke verzameling aan iconografisch materiaal. De wisselwerking tussen het leger en de Antwerpenaar wordt echter zeer summier uitgelegd en blijft beperkt tot twee bladzijden per hoofdstuk. De boventitel “Archiefbeelden” van deze reeks zegt genoeg. In dezelfde reeks verscheen “Antwerpen in 101 gedenkplaten” en “Antwerpse circusartiesten”.

Het boek is moeilijk te vinden op de tweedehandsmarkt

Frans Lauwers, Garnizoen Antwerpen 1831-1970. Het leger in het dagelijks leven van de Antwerpenaren, Tempus – The History Press, 2010, 128 p., ISBN 9781845886455.

Delen:
En wat deed mij eigen volk? Breendonk, een kroniek

En wat deed mij eigen volk?

En wat deed mij eigen volk? Breendonk, een kroniek

Er zijn weinig boeken verschenen over Breendonk. Omdat het kamp in verhouding met de vernietigingsfabrieken in Duitsland en Polen zo klein was? Of omdat het net achter de hoek lag? Omdat de eigen Vlaamse SS-mannen de anderen naar de kroon staken in wreedheid en onmenselijkheid? En omdat we da niet meer kunnen zeggen dat het ‘de andere’ was?

Jos Vander Velpen, eigenlijk een doctor in de rechten en advocaat, legt in dit boek de klemtoon bij de gevangenen. Geen onderverdeling in hoofdstukken rond enkele thema’s. Ja, de auteur werkt wel chronologisch per jaar. Maar het echte woord is aan de mensen die er opgesloten zaten.

In een vlot leesbare tekst brengt de auteur deze getuigenissen tot leven. Een verteltrant, alsof het zich voor de ogen afspeelt, en wij er stille, onbewogen getuige van zijn. Nergens wordt een groot verheven vaderlandslievend decor opgehangen; nergens worden feiten in een misplaatste romantiek gestopt. Wat je wel kan voorstellen, is dat de werkelijkheid nog veel botter was dan het verslag dat hier gebracht wordt. Maar Vander Velpen kiest voor sereniteit in zijn tekst.

Omdat het kamp zo klein was, kon geen enkele gevangene echt opgaan in de massa. De bijkomende taak om door ondervragingen en eenzame opsluiting meer te weten te komen over verzet, legde een sfeer van angst en foltering over een desolaat bestaan waar een leven niets waard is. Dat de kampbewaking die taak ernstig neemt, mag duidelijk zijn. Breendonk was een ware hel.

Het boek dateert al van 2003, maar is nog steeds één van de sterkste aangaande Breendonk en zij die er onnoemelijk geleden hebben.

Jos Vander Velpen, En wat deed mij eigen volk? Breendonk, een kroniek, Berchem, EPO, 2003, 238 p., ISBN 9064453055.

Delen:
Herinneringen aan beide wereldoorlogen. Koksijde, Oostduinkerke, Sint-Idesbald, Wulpen

Koksijde. Herinneringen aan beide wereldoorlogen

Herinneringen aan beide wereldoorlogen. Koksijde, Oostduinkerke, Sint-Idesbald, Wulpen

In 2008 gaf het gemeentebestuur van Koksijde dit boekje uit, een heruitgave van de editie van 2004. Het is 80 pagina’s dik, A5-formaat, maar op die beperkte ruimte werd toch heel wat informatie samengebracht.

Eigenlijk stelden de opstellers een gids samen om in vier trajecten doorheen de deelgemeenten op zoek te gaan naar sporen uit de beide oorlogen. Vandaar zijn de middenpagina’s ingeruimd voor een uitvouwbaar plannetje met aanduiding van 52 ankerpunten.

Elke deelkern komt aan bod. Sint-Idesbald (8 p.), Koksijde (31 p.); Koksijde- en Oostduinkerke-bad (5 p.); Oostduinkerke (13 p.) en Wulpen (5 p.).

Een lijst van oorlogsslachtoffers, per deelkern, van maar liefst elf pagina’s vervolledigt dit boekje. In veel gevallen tracht men dit te vermijden, om niemand te vergeten. Hier heeft men toch geprobeerd allen die door het oorlogsgeweld het leven lieten, te vernoemen. Worden genoemd: de militaire en burgerlijke slachtoffers, de weerstanders, de slachtoffers van de aanval op het vliegveld van 8 april 1944 en het bombardement van 30 oktober 1914.

Een mooie bibliografie naar meer informatie sluit het geheel.

De brochure is ruim voorzien van illustratiemateriaal.

Een verdienstelijke uitgave die zeker aanzet kan geven tot verder verdieping. We vrezen echter dat het niet makkelijk meer te vinden is.

Gemeentelijke Archiefcommissie Koksijde, Herinneringen aan beide wereldoorlogen. Koksijde, Oostduinkerke, Sint-Idesbald, Wulpen, 2008, 80 p., ill., D/2008/10428/06.

Delen:
Honderdvijftig jaar kamp Beverlo Leopoldsburg

Honderdvijftig jaar kamp Beverlo

Honderdvijftig jaar kamp Beverlo Leopoldsburg

De nieuwe Belgische staat had nood aan een eigen leger, en dat leger aan een oefenterrein. Op de Limburgse hei was plaats genoeg. In 1835 verrees daar, tussen Beringen en Balen, het kap Beverlo. Voor de burgers die bij het kamp betrokken waren, kwam er de stad Bourg-Léopold of Leopoldsburg.

Sylvain Weuts wil hondervijftig jaar later de historiek van dit kamp schetsen. Zijn opzet blijkt uit de ondertitel op de eerste bladzijde: geschiedenis van het kamp van Beverlo en Leopoldsburg verteld aan de hand van oude prentkaarten, oude en actuele foto’s. Duidelijk.

Toch geeft de auteur achtergrondinformatie. In enkele bladzijden schets hij de streekgeschiedenis van oudheid tot heden en de bouw en de groei van het kamp. Daarna zal hij zich vooral houden aan veel fotomateriaal met duiding.

Achtereenvolgens komen infanterie- en cavaleriekamp, oefenvelden, park, school, monumenten en gebouwen aan bod. Hij heeft het over de regimenten, de speciale eenheden, de tuchtcompagnie, de intendance en de cibussen. Muziek en sport sluiten af.

Er zijn nog een veertigtal pagina’s voorbehouden voor enerzijds de gemeente Leopoldsburg en anderzijds de parochie daar.

Een leuk boek met veel iconografische materiaal. Zoals op p. 1 werd beloofd.

Sylvain Weuts, Honderdvijftig jaar kamp Beverlo, Hasselt, 1985, 175 p.

Delen:
Antwerpen onder de V-bommen 1944-1945

Antwerpen onder de V-bommen 1944-1945

Antwerpen onder de V-bommen 1944-1945

In 2004 herdacht Antwerpen het inslaan van de eerste V-bom op haar grondgebied. Een tentoonstelling en een video vergezelden de initiatieven, met als belangrijkste feit de inhuldiging van een monument. Dit boek verscheen naar aanleiding van deze terugblik.

Koen Paelinckx zet een gedegen studie neer over deze rampspoed die de havenstad trof. Het arrondissement Antwerpen kreeg op 175 dagen maar liefst 2049 inslagen te verwerken. Voor de hele provincie was dat 5960 inslagen. Toch wel enorme cijfers.

De auteur leidt in met de bevrijding van Antwerpen (hoofdstuk 1, elf p.) en een bespreking van de vergeldingwapens (hoofdstuk 2, elf p.). Het middendeel (61 p.) handelt volledig over Antwerpen. Een laatste hoofdstuk(je) heeft het over de gevolgen van de V-bommenregen (acht p.).

Indrukwekkend is de bijlage van 25 pagina’s met een chronologisch overzicht van de inslagen te Antwerpen. Een goed overzicht waar uren werk achter zit.

Het boek telt een ruim aantal foto’s. Er is een bibliografie aanwezig. De tekst zelf heeft echter geen specifieke verwijzingen naar de bronnen.

Koen Paelinckckx, Antwerpen onder de V-bommen 1944-1945, 2004, 144 p.

Delen:
De vestingswerken Brialmont te Berchem

De vestingswerken Brialmont te Berchem

De vestingswerken Brialmont te Berchem

Henri Alexis Brialmont (1821-1903) ontwierp mee de Stelling van Antwerpen, naast de forten van Luik en Namen. De impact hiervan is nog steeds te zien in de hele gordel rondom antwerpen.

De Kring voor Heemkunde vroeg met dit boek aandacht voor de opgetrokken vestingen op het grondgebied van de voormalige gemeente Berchem.

Een zeer korte inleiding (2 pagina’s) wordt gevolgd door heel wat fotomateriaal met een summiere uitleg, maar voldoende om het beeld te lokaliseren. Interessant is zeker het deel over de slechting van de wallen en de voorgestelde plannen om de vrijgekomen ruimte op te nemen in de steeds maar groeiende Antwerpse agglomeratie.

Een laatste aandachtspunt is de afbraak van de vestingwerken. Zij werden in 1967 opgeblazen om plaats te maken voor de E3 (de huidige E17), die een ringweg rond Antwerpen moest vormen en nu de R1 is.

Het boek telt 62 pagina’s, enkelzijdig bedrukt. De afbeeldingen zijn duidelijk.

Karel Nicolaï, De vestingswerken Brialmont te Berchem, Berchem, s.d., 62 p., ill.

Delen:
Opdorp onder het juk 1914-1918

Opdorp onder het juk 1914-1918

Opdorp onder het juk 1914-1918

Heemkunde en volkskunde herleefden in de jaren ’70. Het jaar van het dorp (1978) markeerde sterk die hernieuwde interesse voor de plaatselijke gemeenschap. Verschillende heemkringen ontstonden. Zij waagden zich ook aan publicaties. Met de middelen van toen. Zo ook de Heemkring van Buggenhout die de naam Ter Palen kreeg.

Dit boek is zo’n gestencilde uitgave. Vier foto’s rijk. Meer niet, want meer lag niet binnen de mogelijkheden. Maar het maakt er het geheel niet minder interessant om.

In dit boek gaat de auteur dieper in op de gevolgen van de Grote Oorlog voor de gewone bevolking te Opdorp (sinds 1965 gefusioneerd met Buggenhout). Een tijd van opeisingen: vee, oogst tot zelfs deurklinken en rot fruit.

In vele publicaties van die tijd wordt in heroïsche woorden gesproken over de gevechten aan het IJzerfront, maar de strijd die de gewone man moest leveren, werd dikwijls uit het oog verloren. Zo lezen we op p. 54: Eigenaars van gestolen vee (…) zullen gestraft worden. De onrechtvaardigheid, willekeur en dagelijkse bekommernissen komen sterk naar voor in dit boek.

Bijkomend item: een uitklapbare kaart van Opdorp met daarop alle huizen aangeduid. Een bijgaande lijst geeft alle families. In 1977 nog te doen, deze lokalisatie. Nu van grote waarde voor wie zijn voorouders aan het begin van de 20ste eeuw exact wil lokaliseren in deze gemeente.

P. Servaes, Opdorp onder het juk. Kronieken uit de bezettingspriode 1914-1918, Buggenhout, 1977, 103 blz + bijlage.

Delen:
Genk in de Tweede Wereldoorlog

Genk in de Tweede Wereldoorlog

Genk in de Tweede Wereldoorlog

50 jaar na de bevrijding bracht de Heemkring Heidebloemke deze brochure tot stand. In 86 pagina’s wordt een beeld geschetst van de gebeurtenissen in Genk tijdens deze wereldbrand.

Ruime aandacht voor de aanleiding tot WOII, maar ook de voorbereidingen ter plaatste in 1939. Zo maakte Genk zich klaar om als eerste buffer de slag op te vangen. Evacuatie van mens en vee baarde kopzorgen.

De invasie rolde op 10-12 mei 1940 over Genk. Een periode van revitaillering, verzet en collaboratie brak aan. De auteur brengt een beeld van de impact op het dagelijks leven. De bevrijding, de repressie en het bombardement van Genk-centrum komen aan bod.

Het is de verdienste van de schrijver om véél feiten en weetjes aan elkaar te rijgen, op een moment dat er nog genoeg getuigen waren om te ondervragen en ook om in het eigen geheugen te duiken. Nergens echter is er referentie naar een bron. De illustraties zijn beperkt gebleven.

Toch kan deze brochure, zoveel jaar na verschijnen, niet genoeg naar waarde geschat worden. Voor geïnteresseerden in Genk of de oorlogsgebeurtenissen in Limburg, is deze zeker aan te raden materiaal.

August Geusens, Genk in de Tweede Wereldoorlog, 1994, 86 p.

Delen: