Oost-Vlaanderen

Kijk op het Waasland

Kijk op het Waasland

Kijk op het Waasland

Een fotoboek over het hele Waasland, wat een onderneming! Maar, zoals we lezen in het voorwoord, het was niet de bedoeling om volledig te zijn. Te veel hooi op de vork? Neen, zeker niet. Deze bloemlezing van beelden uit “Het Soete Lant van Waes” maakt mogelijk het typische van een hele streek te vatten. Waar zit hem dat nu, dat Waasland? Wat maakt deze regio anders dan andere regio’s? Het plaatsen van de beelden naast elkaar maakt mogelijk één en ander aan te voelen.

Het Waasland omvat tien gemeenten (voor de fusies: 32): Moerbeke, Waasmunster, Lokeren, Stekene, Sint-Gillis-Waas, Sint-Niklaas, Temse, Kruibeke en Beveren in Oost-Vlaanderen en Zwijndrecht in de provincie Antwerpen. Eigenlijk mag Linkeroever er ook bij geteld worden, aangezien het tot 1923 deel uitmaakte van Zwijndrecht.

Het boek is eigenlijk wel slim opgevat. Alles wordt volgens thema samengebracht. Met summiere maar voldoende uitleg komen volgende onderwerpen aan bod.

  • Het Waasland, met 12 pagina’s foto’s van dorpszichten, acht per blad. Voldoende om een beeld te vormen van het Wase dorp.
  • Molens
  • Hoeven
  • Kapellen
  • Nijverheid (blokmakerij, kant, schaapherders, mandenmakerij, vlas, steenbakkerij, scheepsbouw)
  • De Wase Scheldekant

Dit is een mooi boek. De foto’s zijn duidelijk afgedrukt en het geheel nodigt uit tot kijken en bladeren. Het is geen geschiedenis, geen overzicht, maar wel een mooi geheel. Dat het tot een herdruk kwam, toont aan dat het goed ontvangen werd.

Werner Smet, Kijk op het Waasland, Sint-Niklaas, Hobbyclub “De Verzamelaarsvrienden” Nieuwkerken, Uitgeverij Ten Bos, 1977 (2de druk), 220 p.

Delen:
Blik op Baasrode. Een eeuw dorpsgeschiedenis in woord en beeld 1850-1950

Blik op Baasrode

Blik op Baasrode. Een eeuw dorpsgeschiedenis in woord en beeld 1850-1950

Baasrode, een gemeente aan de Schelde en nu deel van Dendermonde, heeft een rijke geschiedenis. Dat is althans op te maken uit het feit dat het dorp in 2021 te vieren heeft: 1200 jaar Baasrode. Een lijvig boek moet dat allemaal ondersteunen.

Er is over deze gemeente al meer verschenen. Een heemkundige kring met de naam Baceroth geeft een tijdschrift uit en publiceerde een paar boeken.

Voor deze kring bestond, was het wat op de honger zitten. Uitgeverij Het Streekboek zag die leemte en vroeg in 1997 aan twee historici om hun expertise bij elkaar te leggen. De ene op economisch vlak (scheepswerven), de andere op politiek vlak. Resultaat dit boek.

Er zijn 6 delen, die goed de achtergrond van de schrijvers laten zien:

  1. Bevolkingsevolutie (3 p.)
  2. Parochieleven, dorpsleven, onderwijs en kunst (54 p.)
  3. Dorpspolitiek (28 p.)
  4. De Schelde en het veer (3 p.)
  5. Industrie (23 p.)
  6. Schippers en vissers (2 p.)

In het voorwoord, dat dikwijls overgeslagen wordt of door één of andere notabele wordt volgeschreven met lovende woorden, enige kritiek. Bijvoorbeeld het vlug voorbijgaan aan de Tweede Wereldoorlog met verzet en collaboratie. Of het quasi ontbreken van gegevens over de actieve communistische partij. Het spreekt voor het boek dat zo in eigen boezem gekeken wordt.

Nu, deze uitgave bevat veel meer informatie dan wat gebruikelijk was in een kijkboek van deze uitgeverij. De vele foto’s, ook uit privébezit, vormen een waardevol geheel op zich.

Dat het boek vlug was uitgeput en eigenlijk zo goed als nergens in het tweehandscircuit opduikt, zegt genoeg over hoe het in Baasrode werd ontvangen.

Er kon gekozen worden tussen een gewone editie en luxe-editie (met stofwikkel).

Joris Gijsen en Yves Segers, Blik op Baasrode. Een eeuw dorpsgeschiedenis in woord en beeld 1850-1950, Nieuwkerken-Waas, 1997, 121 p., D/1997/3926/01.

Delen:
Het kaart- en goederenboek van de abdij van Zwijveke

Goederenboek der abdij van Zwijveke

Het kaart- en goederenboek van de abdij van Zwijveke

De vrouwenabdij van Zwijveke lag aan de Dender in wat nu Sint-Gillis-Dendermonde is. Ze was invloedrijk in de regio. Er blijft niets meer van over. Althans, op die plek. Recent archeologisch onderzoek -op de terreinen komt een gevangenis- is recent ondernomen door een firma dat het record snelheid in putten graven en dichtsmijten wou breken. Een klucht in één bedrijf. Maar soit.

Maar de abdij had wel meer goederen dan alleen het klooster. Binnen de stadsmuren van Dendermonde (met refugiehuis), in Opwijk, Lebbeke, Appels, Denderbelle, Buggenhout, Oudegem, Massemen, Baardegem, Moorsel, Mespelare. Verder nog belangrijke tienden in onder meer Hamme, Berlare en enkele van boven genoemde gemeenten.

De auteur geeft de historiek van de cisterciënzerinnenabdij en het belang van het landboek en hij bespreekt de goederen en rechten. Dat alles in zo’n 90 bladzijden. Minutieus en grondig pakt hij dit aan, voorzien van de nodige referenties.

In het tweede deel komt de inhoud aan bod: de tekst van het landboek. Waar mogelijk met kaartmateriaal geïllustreerd. Een uitgebreid register op persoonsnamen maakt dit deel zeer toegankelijk, o.a. voor genealogische vorsers.

Een mooie bibliografie is aanwezig.

Tenslotte een derde deel met de anastatische reproductie van ket kaart- en goederenboek, zowel de tekst als de kaarten. Alles in kleur. Meegaand worden de percelen nog eens uitgezet op de Popp-kaart.

Dit is een referentiewerk in groot formaat, letterlijk en figuurlijk. Een schat aan bronmateriaal voor de geschiedenis van deze gemeenten en het Land van Dendermonde. Is momenteel zwaar onderschat en kan dus voor een faire prijs worden aangekocht op de tweedehandsmarkt.

Leo Pée, Het kaart- en goederenboek van de abdij van Zwijveke (1737-1738), Buitengewone Uitgaven van de Gedenkschriften van de Oudheidkundige Kring van Dendermonde N° 31, Dendermonde, 2012, 457 p.

Delen:
De speler en de strop. Tweehonderd jaar theater in Gent

Tweehonderd jaar theater in Gent

De speler en de strop. Tweehonderd jaar theater in Gent

Boeken over de geschiedenis van het theater met heemkundige inslag zijn zeer schaars. Sommigen hebben het al aangedurfd het toneelverleden van stad of dorp in kaart te brengen. Maar op vele plaatsen blijft het een blinde vlek.

In dit werk buigen verschillende auteurs zich over een veelzijdigheid van facetten van het theaterleven. De inleiding bekijkt de relatie tussen de stad en de schone kunsten. Verder dan komen aan bod in een apart essay:

  • Het theater in de 19de eeuw
  • De operettecultuur in Gent 1860-1940
  • Het jeugdtheater
  • Komisch theater (Van Peene, Hendrikx, Martens)
  • Kamertheaters in Gentse context
  • Proka en de Zwarte Zaal
  • Politiek theater
  • Stadstheater Gent vijftig jaar
  • D Vooruit, Nieuwpoorttheater en Victoria
  • Op zoek naar sporen van dans in Gent
  • Het theater van Eric De Volder
  • Toneelopleidingen in Gent

Het boek is rijk geïllustreerd, bevat een index en bibliografie.

Natuurlijk is het een keuze, maar we missen een beetje het poppentheater, toch iets waar Gent zelfs voor gekend is. De schamele vier pagina’s onder ‘Jeugdtheater’ is echt wel weinig.

P. Allegaert, E. Coussens, E. Peeters (Red.), De speler en de strop. Tweehonderd jaar theater in Gent, Uitgeverij Snoeck, 2005, ISBN 90-5349-555-3

Delen:
Het oude Grembergen in beeld

Het oude Grembergen in beeld

Het oude Grembergen in beeld

Uitgeverij Het Streekboek bracht in de jaren ’90 een hele reeks dorp-kijkboeken uit. Zij zocht daarvoor lokale verzamelaars of heemkundigen aan. Het oude Grembergen in beeld is eentje uit die serie.

De Werkgroep Geschiedenis Grembergen 135 beelden samen die een beeld schetsen van de verschillende wijken van het dorp. Ze worden voorzien van de nodige uitleg om één en ander te kunnen situeren. Het zwaartepunt ligt in de periode 1900-1940. Een paar recentere foto’s illustreren nog aanwezige oude merktekens of toen reeds verdwenen gebouwen.

Er zijn niet echt groepsfoto’s opgenomen, maar waar mogelijk werden mensen op de beelden geïdentificeerd.

Heel nuttig is het kaartje die het achterste schutsblad bezet. Daarop zijn de nummers van de foto’s aangebracht, zodat oriënteren heel makkelijk is. De verspreiding van de nummertjes op de kaart maakt tegelijk duidelijk dat de samenstellers hebben getracht materiaal van over de hele gemeente samen te brengen.

Alles is tamelijk groot afgedrukt in goede kwaliteit, zodat het aangenaam kijken is in plaats van turen naar te kleine prentjes.

De laatste twee foto’s gaan over de begrafenis van Grembergen op 26 december 1976. Op 1 januari 1977 ging deze gemeente immers op in Dendermonde.

Het oude Grembergen in beeld, Werkgroep Geschiedenis Grembergen, 1998, 96 p.

Delen:
Berlare. Genealogisch repertorium 1796-1900

Berlare. Genealogisch repertorium 1796-1900

Berlare. Genealogisch repertorium 1796-1900

Dit repertorium omvat de burgerlijke stand van de gemeente Berlare tot 1900. Twee jaar lang werkte Paul De Pauw aan dit overzicht, aangezien Berlare toch een uitgestrekte gemeente was.

Er zijn vijf delen. Drie delen omvatten het repertorium. Er is een apart deel met een algemeen personenregister. Een laatste deel  indexeert de huwelijken op naam van de man en op naam van de vrouw.

Elk entiteit (rond een gezinshoofd) krijgt een nummer. Maar er wordt niet onderling verwezen. Er staat wel: “zoon van”; maar het nummer wordt niet genoemd. Als iemand hertrouwd, wordt een nieuwe entiteit gemaakt, met herhaling van de gegevens. Misschien was het duidelijker geweest dat tot één geheel te verwerken. De generaties komen ook na elkaar, met een nummer tussen de streep boven de entiteit. Bij grotere families maakt dat alles wat minder overzichtelijk. Het is immers makkelijker alfabetisch te sorteren. Maar dat zijn keuzes binnen de mogelijkheden van de toenmalige verwerkingsprogramma’s. We geven het u immers te doen, het blijft een enorm werk.

De auteur werkt nauwkeurig. Maar steeds blijft: een repertorium zet op weg naar de akten…

Paul De pauw, Berlare. Genealogisch repertorium 1796-1900, 5 dln., VVF Dendermonde, 2002.

Delen:
Aalst in oude prentkaarten

Aalst in oude prentkaarten

Aalst in oude prentkaarten

Begin er maar aan: “… in oude prentkaarten”. Als het gaat om een klein dorp, zal materiaal schaarser zijn dan wanneer je een stad in beeld wil brengen. Dan gaat het weer om het maken van keuzes. Beperken in tijd? Beperken in thema’s? Beperken in locatie of wijken?

De titel “Aalst in oude prentkaarten” houdt meteen een overdrijving in. Neen, het is het Aalst van ruwweg 1900 tot 1914. Vooral dan stadszichten, want die zijn in ruime mate voorhanden. Hier en daar ook een persoonlijkheid of een groep. Bij die enkelingen worden namen vermeld. Maar velen poseren anoniem.

Er vinden 158 prenten een plaats in dit boekje. Voorzien van een tekst die één en ander situeert. Literatuur was er genoeg voorhanden over de Ajuinenstad. Jos Ghysens, in samenspraak met andere Aalstenaars, selecteerde en stelde samen.

Beeld 145 is misschien hét Oilsjterse stadsleven ten top: Ros Beiaard met begeleidende vioolkrabber en de reuzen Polydore, Polydora en Polydorken. Alleen iemand met Aalsterse roots begrijpt het geheel. En de buren uit Dendermonde, die het niet willen begrijpen. Net zoals Aalst Karnaval.

Zo zien we dat er meer dan een eeuw later nog sporen van die tijd doorleven, niet alleen in de gebouwen, maar ook in de volksaard van de stad.

Jos. Ghysens, Aalst in oude prentkaarten, Europese Bibliotheek, Zaltbommel, 1971, 162 p.

Delen:
Inktvlekken en ezelsoren Buggenhout

Inktvlekken en ezelsoren

Inktvlekken en ezelsoren Buggenhout

Onderwijs en heemkundigen: een langdurige relatie. Er zijn vele publicaties over verschenen. per net, zoals Londerzeel en Sint-Truiden of per school, zoals het college van Waregem.

Verwacht geen aaneengesloten verhaal of een analyse van het onderwijs in de gemeente Buggenhout. De auteur geeft eerder een stand van zaken met summiere tekst die eigenlijk een aaneenrijging is van wat elders is verschenen. In verschillende bronnen, uitgaves, pers, documenten haalde hij alles wat betreft schoolleven in Buggenhout. Vooral de eerste jaren komen grondiger aan bod.

Maar, het is juist deze veelheid aan info die ervoor zorgt dat je uren zoet bent. Je kan op elk moment instappen en op elke pagina liggen een paar weetjes te rapen. Zowel kostscholen, als het katholiek net, als het Rijksonderwijs (later gemeenschapsonderwijs) komen aan bod.

En dan de grote verdienste van de schrijver: een hele resem klasfoto’s, gespreid over de hele periode. Met naam en straat waar de leerling woonde. We geven het u te doen. Een ganse collectie nietszeggende beelden werd zo een unieke verzameling gezichten. Voer voor nostalgische terugblik, maar ook voor genealogen die hun grootouders of overgrootouders kunnen terugvinden.

Minpunt: het boek heeft een slappe kaft. Door het liggend formaat gebeurt het dan wel dat de pagina’s doorhangen (met het boek op schoot) en dan lost de gelijmde rug wel snel. Voorzichtigheid bij het hanteren blijft het enige redmiddel.

Guido Van de Velde, Inktvlekken en ezelsoren. Terugblik op ruim een eeuw onderwijs te Buggenhout, Heemkring Ter Palen, 1995, 390 p.

Delen:
De Sinte-Mariekerk van Everbeek

De Sinte-Mariekerk van Everbeek

De Sinte-Mariekerk van Everbeek

Onderschat het kleine niet. Dat bewijst Patrick Devos met deze gids over de kerk te Everbeek-Beneden. Zij is toegewijd aan Sinte-Marie of Onze-Lieve-Vrouw. Everbeek-Boven heeft zijn eigen kerk met als patroon Sint-Jozef.

Jerôme Joye, pastoor van de parochie begin jaren ’60, ijverde sterk voor het behoud en herstel van deze kerk. Hij krijgt als eerste aandacht. Daarna volgt het landschap en de dorpskom met aansluitend de pastorie. Een kort historisch overzicht, met rode draad het gebrekkig onderhoud aan de kerk.

Het bedehuis krijgt uitvoerig aandacht, zowel wat betreft de bouwgeschiedenis als het interieur met de altaren, biechtstoel, preekstoel, beelden, gewaden, bedevaartvaantjes en vaatwerk.

Tenslotte een woordje over de Korootkapel en andere kapellen en calvaries.

Eigenlijk komt dit dicht bij een zeer beknopte dorpsmonografie. Er is zelfs nog een pagina bibliografie voorzien. Een mooi werkstuk.

Patrick Devos, De Sinte-Mariekerk van Everbeek. Verborgen rijkdom in de Vlaamse Ardennen, Gent, 1998, 80 p., ISBN 90-74311-26-1.

Delen:
Dendermonde. Genealogisch repertorium Burgerlijke Stand 1796-1920

Dendermonde. Genealogisch repertorium Burgerlijke Stand 1796-1920

Dendermonde. Genealogisch repertorium Burgerlijke Stand 1796-1920

Twaalf delen telt dit repertorium van de stad Dendermonde. Een huzarenstukje.

De auteur verwerkt vele gegevens, zoals het nummer van de akte. Dat maakt het natuurlijk heel makkelijk om eventueel terug te grijpen naar de bron.

Anderzijds kon de lay-out misschien nog enkele aanpassingen krijgen. Bij elke persoon staat tussen vierkante haakjes een nummer. Dit is een data-aspect: het gaat om het record-nummer. Dit hoefde in de uiteindelijke versie niet mee opgenomen te worden. Elke gezinshoofd krijgt al een nummer, en die dienen als onderlinge verwijzing tussen de entiteiten. Nog een punt. Bij de oplijsting van een gezin volgen de kinderen één na één. Als die overlijden of huwen staat nogmaals de info van de ouders vermeld. Dat is onnodig, omdat het niet de info is uit die specifieke akte (zodat je het beroep van de vader op dat moment zou kennen bv.), maar van alle akten samen (dus alle beroepen van de vader in alle akten). Het zou ettelijke regels uitsparen. Zeker omdat alle namen in het vet staan zou dit het overzicht bevorderen omdat je dan alleen de kinderen zelf duidelijk opgelijst zou zien.

In deel 12  zit een index op de naam van de vrouw. Probleem is dat deze voorzien worden van het recordnummer van het huwelijk (of relatie met de onbekende partner). Daar ben je niets mee. Deze nummers kan je niet gaan opzoeken, aangezien ze kriskras door elkaar staan. Je kan alleen alfabetisch gaan zoeken. Beter was het om de entiteit-nummer te vermelden, die staan opeenvolgend na elkaar in het repertorium en zijn dus wel terug te vinden.

De enkele alleenstaande personen op p. 5773-5781 konden makkelijk mee opgenomen worden in het geheel. Nu staan ze helemaal verloren.

De auteur bekijkt tenslotte nog enkele demografische gegevens en het aantal vermeldingen van de familienamen.

Dendermonde zag zijn archieven in 1914 in rook opgaan, samen met een groot deel van de stad. Dit werk is daarom een mooi geschenk voor de genealogen van de streek. De bovenstaande bemerkingen zijn minimaal in vergelijking met de prestatie die hier is neergezet. Daar past zeker proficiat bij!

Guido Stultjens, Dendermonde. Genealogisch repertorium Burgerlijke Stand 1796-1920, Dendermonde, FV, 2019, 5788p+28 p.

Delen: