Oost-Vlaanderen

Erfgoed, Buggenhout

Erfgoed Buggenhout

Erfgoed, Buggenhout

Het erfgoed van eigen dorp of stad in de belangstelling zetten, dat is een doelstelling van vele heemkringen. Dat zoiets kan op een zeer laagdrempelige manier, bewijst deze publicatie.

Eerst even dit: veelal wordt alleen gekeken naar beschermd erfgoed. Dat wordt dan professioneel beschreven, zoals de reeks ‘Bouwen door de eeuwen heen in Vlaanderen’. Maar hier wordt erfgoed ruim geïnterpreteerd: alle merkwaardige en beeldbepalende bouwsels komen in aanmerking.

Die worden weergegeven in een paginagrote pentekening. Tekenaar Paul Mellaerts brengt dit erfgoed met veel oog voor detail op papier. Het is alsof hij met de fiets rondrijdt en halt houdt bij alle werkwaardigheden. Van oude hoeves, over officiële gebouwen, art deco en modernisme naar een elektriciteitskabine. Het passeert allemaal.

Elke tekening wordt vergezeld van een korte (maar toch één pagina lange) historiek van het afgebeelde gebouw of de omgeving. Talrijke details en familienamen komen naar boven. Het resultaat van jaren inwerking in de historiek van de gemeente Buggenhout (met deelgemeente Opdorp).

Een aantal registers maken opzoeken makkelijk: op persoonsnamen, op plaatsnamen en op diverse onderwerpen.

Een mooi uitgewerkt boek dat kijken, lezen en gedegen uitleg combineert.

Paul Mellaerts, Petrus Servaes, Erfgoed, Buggenhout, Heemkring Ter Palen, 1998, ca. 275 p., D/1998/5057/2.

Delen:
De Onze-Lieve-Vrouwkerk te Ninove

De Onze-Lieve-Vrouwkerk te Ninove

De Onze-Lieve-Vrouwkerk te Ninove

Na een historische inleiding en bibliografie volgt nog wat uitleg over de voormalige parochiekerk van Ninove, die gesloopt werd begin 19de eeuw. Dan komt de volledige inventaris aan bod van de huidige parochiekerk, die eigenlijk de voormalige abdijkerk is.

In 204 nummers volgen: de beschrijving van het gebouw, de verdwenen uitrusting, de afsluitingen, muurbekleding, altaren, meubelen, reliekhouders, kasten, wijwatervaten, beelden, grafmonumenten, schilderijen, smeedwerk, gewaden en boeken.

Registers zijn aanwezig op iconografie (thematisch), op namen, plaatsnamen buiten Ninove en tenslotte een zaakregister.

Vanaf pagina 130 volgen de afbeeldingen, die spijtig genoeg niet in de tekst zijn opgenomen, maar allemaal achteraan in het boek staan op ene honderdtal bladzijden.

Eigenlijk zijn deze inventarissen heel degelijk werk, die dikwijls wat over het hoofd worden gezien. Zij geven toch een bijzonder aspect weer van de plaatselijke geschiedenis, namelijk hoe een gemeenschap een kunstpatrimonium opbouwde rond religie en geloof.

Elisabeth Dhanens, De Onze-Lieve-Vrouwkerk te Ninove, Inventaris van het kunstpatrimonium in Oost-Vlaanderen XI, Gent, 1980, 129+100p.

Delen:
Nieuw Gents idiotikon

Nieuw Gents idiotikon

Nieuw Gents idiotikon

Dit woordenboek van het Gents blijft heel moeilijk te vinden. Dat duidt genoeg aan hoe het is ontvangen door de Gentenaars zelf: ze hebben er een deel van zichzelf -hun moedertaal- in teruggevonden.

Alhoewel er andere dialectwoordenboeken zijn die qua volume dit ruim overtreffen, zoals deze van het Hasselts, het Anzegems en dichterbij het Lokers. Maar de auteur is er hier in geslaagd om toch een ruime selectie te brengen van 4.700 Gentse woorden, of in Gent anders gebruikte begrippen.

Dat zijn werk zo aanspreekt heeft zeker te maken met de leesbaarheid. Geen aaneenschakeling van woorden in een bijna Egyptische hiëroglyfen-spelling, maar eenvoudige schrijfregels die het duidelijk en aangenaam maken. De echteregels van de uitspraak op taalkundige vlak komen al uitgebreid aan bod in een apart werk van Johan Taeldeman met titel “De klankstructuur van het Gents Dialect”.

Hier ligt de klemtoon echt op de typische woorden. Trouwens, de auteur bekijkt dit boek als een uitbreiding van het “Gents Woordenboek” van Lodewijk Lievevrouw-Coopman. Hij wil de ontbrekende uitdrukkingen aanbrengen, want een taal verandert doorheen de tijd.

De bibliografie van twee pagina’s geeft de voornaamste bronnen op voor de studie van het Gents.

Edmond Cocquyt, Nieuw Gents idiotikon, 1995, 206 p., ISBN 90-75161-01-8.

Delen:
De lijn Antwerpen-Gent

De lijn Antwerpen-Gent

De lijn Antwerpen-Gent

Marc Clarysse stelde hier een heel mooi lees- en kijkboek samen. Heel omstandig verhaalt hij  het ontstaan en het wedervaren van de lijn Antwerpen-Gent. De lijn 57, in spoorwegtaal.

Aan de basis lag self-made-man Gustave De Ridder. Hij klom op van ambtenaar tot ‘railroad-tycoon’. Hij richtte de “S.A. Chemin de fer d’Anvers à Gand” op. Het eerste baanvak Sint-Niklaas – Antwerpen-Linkeroever werd ingereden op 6 november 1844. Hij nam initiatief, ontwierp, tekende en bestuurde  ook zelf op die bewuste eerste treinrit de locomotief. De lijn combineerde het eindstation op Linkeroever met een veerdienst naar de eigenlijke stop in station ‘Antwerpen-Waes’.

Het boek ruimt 50 pagina’s in voor de geschiedenis van de hele lijn. Met aandacht voor de modernisering die de redding bleek. De aanleg van een auto-en spoortunnel onder de Schelde (de Kennedytunnel) zorgde voor een hele resem werken aan de lijn. Het spoorverkeer in het Waasland was gered.

Een tweede deel, heel uitgebreid over 175 bladzijden, bespreekt de verschillende stations en stopplaatsen met hun eigen historiek.

Een laatste deel heeft het over het rollend materieel, personeel en de treindienst.

Het boek bevat heel veel fotomateriaal. Een mooi staaltje van gericht collectioneren, die verzameling stofferen en het geheel te boek stellen. Mooi zo! Bij de foto’s wordt steeds de herkomst weergegeven. Wat we wel missen is een overzicht van wat er al over de lijn werd gepubliceerd. Er zijn immers geen referenties.

Een gedegen bijdrage aan de vervoersgeschiedenis van het Waasland of de spoorweg in Vlaanderen.

Marc Clarysse, De lijn Antwerpen-Gent, Mons, 2020, PFT/TSP-uitgave, 292 p., D/20205569/02.

Delen:
Hulde aan de Pauselijke Zoeaven van het Land van Beveren en aan Edward De Roeck van Melsele de held van Monte-Libretti

Pauselijke Zoeaven van Beveren

Hulde aan de Pauselijke Zoeaven van het Land van Beveren en aan Edward De Roeck van Melsele de held van Monte-Libretti

Een heel bijzonder boekje, deze hulde aan de pauselijke Zoeaven (in de titel nog op zijn Frans met ou). Het werd uitgegeven naar aanleiding van de honderdste verjaardag van de Slag van Monte Libretti. Zoeaven waren (voor België) vrijwilligers die gingen strijden in het leger van de Pauselijke Staten. We zitten dan volop in het proces van de Italiaanse eenmaking en deze Staten verhinderden dit nationaal streven.

Het werkje gaat in op de achtergronden (was het een verloren zaak?) en geeft een kort historisch overzicht. Dan krijgen we een overzicht met 23 zoeaven uit het Land van Beveren.

Speciale aandacht krijgt Ward De Roeck van Melsele, de held van Monte Libretti. Daar namen op 13 oktober 1867 slechts 87 Zoeaven het op tegen een overmacht van 1200 man. Bijzonder: in deze brochure krijgen we maar liefst twee pagina’s bibliografie over dit feit.

Tenslotte nog een woord over de Zoeaven in het werk van Guido Gezelle.

Dit is een zeer zeldzaam geworden werkje.

Karel De Cock, Hulde aan de Pauselijke Zoeaven van het Land van Beveren en aan Edward De Roeck van Melsele de held van Monte-Libretti, Beveren, 1967, 36 p.

Delen:
Kijk op het Waasland

Kijk op het Waasland

Kijk op het Waasland

Een fotoboek over het hele Waasland, wat een onderneming! Maar, zoals we lezen in het voorwoord, het was niet de bedoeling om volledig te zijn. Te veel hooi op de vork? Neen, zeker niet. Deze bloemlezing van beelden uit “Het Soete Lant van Waes” maakt mogelijk het typische van een hele streek te vatten. Waar zit hem dat nu, dat Waasland? Wat maakt deze regio anders dan andere regio’s? Het plaatsen van de beelden naast elkaar maakt mogelijk één en ander aan te voelen.

Het Waasland omvat tien gemeenten (voor de fusies: 32): Moerbeke, Waasmunster, Lokeren, Stekene, Sint-Gillis-Waas, Sint-Niklaas, Temse, Kruibeke en Beveren in Oost-Vlaanderen en Zwijndrecht in de provincie Antwerpen. Eigenlijk mag Linkeroever er ook bij geteld worden, aangezien het tot 1923 deel uitmaakte van Zwijndrecht.

Het boek is eigenlijk wel slim opgevat. Alles wordt volgens thema samengebracht. Met summiere maar voldoende uitleg komen volgende onderwerpen aan bod.

  • Het Waasland, met 12 pagina’s foto’s van dorpszichten, acht per blad. Voldoende om een beeld te vormen van het Wase dorp.
  • Molens
  • Hoeven
  • Kapellen
  • Nijverheid (blokmakerij, kant, schaapherders, mandenmakerij, vlas, steenbakkerij, scheepsbouw)
  • De Wase Scheldekant

Dit is een mooi boek. De foto’s zijn duidelijk afgedrukt en het geheel nodigt uit tot kijken en bladeren. Het is geen geschiedenis, geen overzicht, maar wel een mooi geheel. Dat het tot een herdruk kwam, toont aan dat het goed ontvangen werd.

Werner Smet, Kijk op het Waasland, Sint-Niklaas, Hobbyclub “De Verzamelaarsvrienden” Nieuwkerken, Uitgeverij Ten Bos, 1977 (2de druk), 220 p.

Delen:
Blik op Baasrode. Een eeuw dorpsgeschiedenis in woord en beeld 1850-1950

Blik op Baasrode

Blik op Baasrode. Een eeuw dorpsgeschiedenis in woord en beeld 1850-1950

Baasrode, een gemeente aan de Schelde en nu deel van Dendermonde, heeft een rijke geschiedenis. Dat is althans op te maken uit het feit dat het dorp in 2021 te vieren heeft: 1200 jaar Baasrode. Een lijvig boek moet dat allemaal ondersteunen.

Er is over deze gemeente al meer verschenen. Een heemkundige kring met de naam Baceroth geeft een tijdschrift uit en publiceerde een paar boeken.

Voor deze kring bestond, was het wat op de honger zitten. Uitgeverij Het Streekboek zag die leemte en vroeg in 1997 aan twee historici om hun expertise bij elkaar te leggen. De ene op economisch vlak (scheepswerven), de andere op politiek vlak. Resultaat dit boek.

Er zijn 6 delen, die goed de achtergrond van de schrijvers laten zien:

  1. Bevolkingsevolutie (3 p.)
  2. Parochieleven, dorpsleven, onderwijs en kunst (54 p.)
  3. Dorpspolitiek (28 p.)
  4. De Schelde en het veer (3 p.)
  5. Industrie (23 p.)
  6. Schippers en vissers (2 p.)

In het voorwoord, dat dikwijls overgeslagen wordt of door één of andere notabele wordt volgeschreven met lovende woorden, enige kritiek. Bijvoorbeeld het vlug voorbijgaan aan de Tweede Wereldoorlog met verzet en collaboratie. Of het quasi ontbreken van gegevens over de actieve communistische partij. Het spreekt voor het boek dat zo in eigen boezem gekeken wordt.

Nu, deze uitgave bevat veel meer informatie dan wat gebruikelijk was in een kijkboek van deze uitgeverij. De vele foto’s, ook uit privébezit, vormen een waardevol geheel op zich.

Dat het boek vlug was uitgeput en eigenlijk zo goed als nergens in het tweehandscircuit opduikt, zegt genoeg over hoe het in Baasrode werd ontvangen.

Er kon gekozen worden tussen een gewone editie en luxe-editie (met stofwikkel).

Joris Gijsen en Yves Segers, Blik op Baasrode. Een eeuw dorpsgeschiedenis in woord en beeld 1850-1950, Nieuwkerken-Waas, 1997, 121 p., D/1997/3926/01.

Delen:
De kapel van O.L. Vrouw-ten-beukenboom te Voorde

O.L. Vrouw-ten-beukenboom te Voorde

De kapel van O.L. Vrouw-ten-beukenboom te Voorde

Dit boekje is in de eerste plaats bedoeld om de Mariaverering rond deze kapel te vergroten. Ze werd in 1958 van totale verkrotting gered door de inzet van enkelen. Onze-Lieve-Vrouw-ten-Beukenboom in Voorde werd gered van de ondergang. Spijtig genoeg ging het rond de eeuwwisseling vlug terug bergaf. Ondertussen is ze verkocht en krijgt ze een herbestemming als gezinswoning.

In dit werkje wordt een woordje gezegd over kerkelijk Voorde, het patronaat van de Norbertijnerabdij van Ninove, de stichting van de kapel in 1661, de Mariaverering, het Mariabeeld van Voorde, de restauratie, het 300ste jaarfeest in 1961. Er is een bibliografie.

De illustraties zijn wel interessant. Het zijn er niet zo veel, maar ze hebben voornamelijk betrekking op het derde eeuwfeest. Bijvoorbeeld het processievaandel dat in gebruik genomen werd in 1961. Bestaat het nog?

Alleszins is dit zeldzaam werkje en voor Voorde en de regio een hebbedingetje voor de boekenkast.

A. Hoste, J. Sterck, De kapel van O.L. Vrouw-ten-beukenboom te Voorde, Sint-Lievens-Houtem, 1983, 55 p., harde kaft met stofwikkel.

Delen:
Het kaart- en goederenboek van de abdij van Zwijveke

Goederenboek der abdij van Zwijveke

Het kaart- en goederenboek van de abdij van Zwijveke

De vrouwenabdij van Zwijveke lag aan de Dender in wat nu Sint-Gillis-Dendermonde is. Ze was invloedrijk in de regio. Er blijft niets meer van over. Althans, op die plek. Recent archeologisch onderzoek -op de terreinen komt een gevangenis- is recent ondernomen door een firma dat het record snelheid in putten graven en dichtsmijten wou breken. Een klucht in één bedrijf. Maar soit.

Maar de abdij had wel meer goederen dan alleen het klooster. Binnen de stadsmuren van Dendermonde (met refugiehuis), in Opwijk, Lebbeke, Appels, Denderbelle, Buggenhout, Oudegem, Massemen, Baardegem, Moorsel, Mespelare. Verder nog belangrijke tienden in onder meer Hamme, Berlare en enkele van boven genoemde gemeenten.

De auteur geeft de historiek van de cisterciënzerinnenabdij en het belang van het landboek en hij bespreekt de goederen en rechten. Dat alles in zo’n 90 bladzijden. Minutieus en grondig pakt hij dit aan, voorzien van de nodige referenties.

In het tweede deel komt de inhoud aan bod: de tekst van het landboek. Waar mogelijk met kaartmateriaal geïllustreerd. Een uitgebreid register op persoonsnamen maakt dit deel zeer toegankelijk, o.a. voor genealogische vorsers.

Een mooie bibliografie is aanwezig.

Tenslotte een derde deel met de anastatische reproductie van ket kaart- en goederenboek, zowel de tekst als de kaarten. Alles in kleur. Meegaand worden de percelen nog eens uitgezet op de Popp-kaart.

Dit is een referentiewerk in groot formaat, letterlijk en figuurlijk. Een schat aan bronmateriaal voor de geschiedenis van deze gemeenten en het Land van Dendermonde. Is momenteel zwaar onderschat en kan dus voor een faire prijs worden aangekocht op de tweedehandsmarkt.

Leo Pée, Het kaart- en goederenboek van de abdij van Zwijveke (1737-1738), Buitengewone Uitgaven van de Gedenkschriften van de Oudheidkundige Kring van Dendermonde N° 31, Dendermonde, 2012, 457 p.

Delen:
De speler en de strop. Tweehonderd jaar theater in Gent

Tweehonderd jaar theater in Gent

De speler en de strop. Tweehonderd jaar theater in Gent

Boeken over de geschiedenis van het theater met heemkundige inslag zijn zeer schaars. Sommigen hebben het al aangedurfd het toneelverleden van stad of dorp in kaart te brengen. Maar op vele plaatsen blijft het een blinde vlek.

In dit werk buigen verschillende auteurs zich over een veelzijdigheid van facetten van het theaterleven. De inleiding bekijkt de relatie tussen de stad en de schone kunsten. Verder dan komen aan bod in een apart essay:

  • Het theater in de 19de eeuw
  • De operettecultuur in Gent 1860-1940
  • Het jeugdtheater
  • Komisch theater (Van Peene, Hendrikx, Martens)
  • Kamertheaters in Gentse context
  • Proka en de Zwarte Zaal
  • Politiek theater
  • Stadstheater Gent vijftig jaar
  • D Vooruit, Nieuwpoorttheater en Victoria
  • Op zoek naar sporen van dans in Gent
  • Het theater van Eric De Volder
  • Toneelopleidingen in Gent

Het boek is rijk geïllustreerd, bevat een index en bibliografie.

Natuurlijk is het een keuze, maar we missen een beetje het poppentheater, toch iets waar Gent zelfs voor gekend is. De schamele vier pagina’s onder ‘Jeugdtheater’ is echt wel weinig.

P. Allegaert, E. Coussens, E. Peeters (Red.), De speler en de strop. Tweehonderd jaar theater in Gent, Uitgeverij Snoeck, 2005, ISBN 90-5349-555-3

Delen: